Xuân thu Chiến quốc (79) Ải Trường Bình – Nước đi sai lầm của Triệu Quát

Năm 260 TCN, nước Tần phái Đại tướng quân Vương Hột tấn công Thượng Đảng. Nước Triệu phái tướng Liêm Pha trấn thủ. Liêm Pha lập hàng phòng thủ chặt chẽ tại ải Trường Bình, quân Tần không thể công hạ được.

Khi này, Phạm Thư phái người đến nước Triệu tung tin đồn rằng: Liêm Pha đã già, cứ đánh là thua, không thể dùng được. Mà nên cho danh tướng Triệu Quát lên thay. Triệu vương quyết định phái Triệu Quát ra trận.

Nhưng quyết định này nhận phải sự kiên quyết phản đối của ba người. Người thứ nhất là phụ thân của Triệu Quát.

Phụ thân của Triệu Quát là danh tướng nước Triệu, ông chính là Mã Phục Quân Triệu Xa. Năm 270 TCN, khi nước Tần tấn công vùng Yên Dữ của nước Hàn, rất nhiều nước đều không dám kháng cự nước Tần, nhưng Triệu Xa đã dám dấn thân bước ra, ông ở Yên Dữ mà đại phá quân Tần, uy anh chấn động thiên hạ.

Con trai của Triệu Xa chính là Triệu Quát. Triệu Quát thuở thiếu thời rất thích đọc binh thư. Phàm là binh thư mà phụ thân đã đọc thì Triệu Quát đều xem. Hơn nữa, chàng thanh niên này còn rất thích đàm luận binh pháp cùng phụ thân, mỗi lần đàm luận đều rõ ràng mạch lạc, Triệu Xa nhiều lúc cũng không nói được gì trước lý luận uyên bác của Triệu Quát. Cậu ta cảm thấy sách lược dùng xe đánh trận dễ như ăn bánh, như trò chơi con trẻ.

Mẫu thân của Triệu Quát cũng rất cao hứng, bà nói với Triệu Xa rằng: “Ông xem, con trai của chúng ta có tầm nhìn rộng lớn làm sao! Cả nhà đều là hổ tướng. Với phong thái như vậy, tương lai nó có thể làm một vị tướng tuyệt vời”.

Triệu Xa khi ấy biến sắc, ông nói: “Triệu Quát không thể làm tướng, chính vì nó nói đánh trận dễ như ăn bánh, nói ra rất nhẹ nhàng, chính vì nguyên nhân đó nên không thể làm tướng.

Chiến tranh là rất nguy hiểm, sự việc trên chiến trường là thiên biến vạn hoá, trong chớp mắt xảy ra vạn biến… Làm một vị tướng, trên vai không chỉ là thắng thua của cuộc chiến mà còn là tất cả tính mệnh của binh sĩ. Một quyết sách sai lầm có thể đưa mấy chục vạn binh sĩ lâm vào tử địa. Đây là trách nhiệm lớn như thế.

Cho nên làm tướng thì phải hết sức thận trọng, giống như vào vùng nước sâu, như đi trên băng mỏng, phải vô cùng cẩn thận dè chừng. Đồng thời phải tham khảo kỹ càng từ quần chúng, trưng cầu ý kiến rộng khắp, dù như thế vẫn còn sợ có những chỗ không chu toàn”.

Triệu Quát đàm luận về dụng binh đánh trận thì nói giống như trò chơi con trẻ, nếu được làm tướng quân, cậu ta nhất định là một con người ương bướng cố chấp, cậu ta cảm thấy rất nhẹ nhàng, cảm thấy bản thân rất dũng mãnh, cậu ta nhất định sẽ không trưng cầu ý kiến của mọi người. Vì không nghe ý kiến của người khác, cho nên nếu Triệu Quát lãnh binh, tương lai nhất định sẽ huỷ hoại chôn vùi quân đội của nước Triệu.

Triệu Xa lúc lâm chung có cho gọi Triệu Quát đến bên giường rồi nói: “Phụ thân đây lãnh binh đánh trận nhiều năm, mỗi ngày đều phải kiêng dè thận trọng, chính là sợ bại trận. Hôm nay ta đang nằm trên giường, cũng sắp chết rồi, mới dám buông lỏng để nói một lời khẩu khí. Con không có tài của một đại tướng, ngàn vạn lần không được gánh vác trách nhiệm này, nếu không trong tương lai sẽ có một ngày, con sẽ làm bại hoại gia phong họ Triệu ta, bại hoại danh dự nước Triệu ta”.

Sau đó ông lại gọi mẫu thân vợ ông lại rồi nói: “Tương lai, nếu có một ngày Triệu vương muốn bổ nhiệm Triệu Quát làm tướng quân, bà hãy đem những lời khi nãy của ta nói rõ cho Triệu vương, nhất định không thể để Triệu Quát làm tướng quân”.

Ông phó thác xong mới nhắm mắt xuôi tay. Sau khi Triệu Xa mất, Triệu vương vô cùng thương nhớ ông. Khi chiến sự giữa hai nước Tần và Triệu trở nên căng thẳng, tướng Liêm Pha cố thủ không đánh, trong thành lại có tin đồn rằng Triệu Quát am hiểu binh thư còn hơn cả Triệu Xa, thế là Triệu vương mới để Triệu Quát kế thừa tước vị Mã Phục Quân của Triệu Xa.

Mẫu thân Triệu Quát nghe nói con trai muốn lãnh binh đánh trận, bà tự mình yết kiến Triệu vương, truyền đạt những lời di ngôn lúc Triệu Xa lâm chung. Bà nói với Triệu Hiếu Thành Vương rằng: “Tôi rất hiểu phu quân quá cố của mình. Khi ông ấy làm tướng, mỗi ngày đều cung cung kính kính dâng cơm cho những phụ lão lớn tuổi, ông ấy rất biết tôn kính người khác.

Hễ mà ông ấy tiếp nhận mệnh lệnh của quân vương, lúc phải dẫn binh đánh trận, Triệu Xa đem tất cả vàng kim mà quốc vương thưởng tặng ra, rồi phân phát cho các tướng quân, binh sĩ, và thủ hạ bên dưới, còn bản thân ông một đồng cũng không lấy. Hơn nữa, ngày ấy khi tiếp nhận mệnh lệnh, ông lập tức truyền tin trong quân doanh. Ông đặc biệt giỏi trong việc lắng nghe kiến nghị của người khác, cho nên Triệu Xa là một vị tướng vô cùng tốt”.

“Nhưng Triệu Quát, nó hoàn toàn không giống phụ thân nó. Nó vừa nghe đến việc quốc vương bổ nhiệm nó làm tướng, nhận gánh trách nhiệm lớn như thế, mà nó không cẩn thận, cũng không kiêng dè; mà nó thích thú nghênh ngang, không có binh sĩ nào dám ngẩng đầu nhìn nó, trông rất uy phong.

Rồi nó còn lấy tất cả vàng kim mà quân vương thưởng tặng, đem hết về nhà. Rồi còn chuẩn bị đất đai, chỗ nào làm nhà thì tốt, chỗ nào đất đai phì nhiêu… Triệu Quát đã tìm mua những miếng đất tốt. Cho nên người con trai này không giống phụ thân nó, không thể dùng được”.

Nhưng mà Triệu Hiếu Thành Vương khi kế vị, tuổi đời lúc ấy còn khá nhỏ, do vậy ông rất thích những người trẻ như Triệu Quát, còn bậc lão thần như Liêm Pha thì ông không thích. Cuối cùng ông vẫn bổ nhiệm Triệu Quát làm tướng…

Mẫu thân Triệu Quát nói với Triệu vương rằng: “Nếu ngài bổ nhiệm Triệu Quát làm tướng, tôi có một thỉnh cầu, nếu một mai cậu ta làm tiêu vong quân đội nước Triệu, thỉnh ngài đừng xử việc này liên luỵ đến Triệu gia”. Triệu vương đã đáp ứng thỉnh cầu của mẫu thân Triệu Quát.

Ngoài vợ chồng Triệu Xa, còn có một người phản đối Triệu Quát làm tướng nữa, đó là Lạn Tương Như.

Lạn Tương Như khi đó đang lâm bệnh, không ra khỏi giường được, không lâu sau đó ông mất. Trong “Liêm Pha – Lạn Tương Như liệt truyện” có nói rằng: Lạn Tương Như trước khi lâm chung có nói với Triệu vương một câu rằng: ‘Đại vương nếu vì danh của Quát mà dùng y, thì giống như miếng khóa đàn bị gắn chặt, không thể điều chỉnh thanh âm để chơi đàn sắt”.

Ý nghĩa câu trên là giống như một người câu nệ, không biết linh hoạt. Lạn Tương Như nói thêm: “Triệu Quát có thể đọc sách của cha nhưng sẽ không linh động biến hoá. Cậu ta chỉ biết đọc ‘sách chết’, chứ không biết rằng trong binh pháp là biến hóa khôn lường”.

Thế nhưng Triệu vương vẫn không nghe những lời này, ông vẫn tin tưởng giao cho Triệu Xa trọng trách. Sau khi Triệu Quát đến tiền tuyến, Liêm Pha dẫn những binh lính thân cận của mình về lại nước Triệu.

Triệu Quát vốn muốn lập công to để chứng minh bản thân. Cả cha và mẹ đều không tin tưởng cậu, ngẫm lại cũng thật khó chịu. Triệu Quát muốn lập tức đánh một trận quyết thắng, đánh bại nước Tần để chứng minh bản lĩnh cầm quân của mình.

Triệu Quát đem hết thảy mệnh lệnh, chiến lược phòng thủ của Liêm Pha thay đổi toàn bộ. Thêm nữa, cậu ta còn dỡ bỏ hết thảy hệ thống công sự phòng vệ mà Liêm Pha đã lập, rồi chuẩn bị phát động tấn công quân Tần.

Trước khi Triệu Quát xuất binh, cậu ta còn khoác lác mà nói: “Nếu đối thủ của ta là Vương Hột, là chủ tướng của trận chiến Trường Bình, thì ta đánh ông ta sẽ không có chút nào khó khăn, khẳng định sẽ đánh thắng. Nếu người đánh với ta là danh tướng Bạch Khởi thì ta còn phải suy nghĩ một chút”.

Kết quả khi Triệu Quát lãnh binh đến, Tần vương liền bí mật đưa Vương Hột về nước, rồi để Vũ An Quân Bạch Khởi đến tiền tuyến. Đồng thời Tần vương còn hạ một nghiêm lệnh, nếu ai dám tiết lộ việc Vũ An Quân Bạch Khởi đang ở trong quân, người đó sẽ lập tức bị trảm không tha.

Vũ An Quân Bạch Khởi sau khi đến tiền tuyến, ông đã chế định lại kế hoạch vô cùng chi tiết. Kế hoạch này phân thành ba bộ phận. Bộ phận thứ nhất là khi tác chiến với quân Triệu, quân tiên phong của Tần chỉ được phép bại chứ không được phép thắng, cứ để cho Triệu Quát truy kích.

Thứ hai là đợi đến khi toàn bộ quân Triệu truy kích theo sau quân Tần, Bạch Khởi sẽ phái 5 ngàn quân, đánh chặn ngang quân đội của Triệu Quát. Sau đó lại phái 25 ngàn quân vây chặt mặt sau của quân Triệu, để cắt đứt đường lương thảo của quân Triệu. Đây là ba bộ phận của kế hoạch.

Triệu Quát đi đánh trận với Bạch Khởi, quân của Bạch Khởi bắt đầu lùi dần về phía sau, Triệu Quát tưởng là thắng nên đã hạ lệnh truy đuổi. Phụ cận Trường Bình là Thái Hành Sơn, nơi đây có rất nhiều núi, rất nhiều khe núi thung lũng.

Quân tiên phong Tần đã dẫn quân của Triệu Quát đến một thung lũng, khi đó Triệu Quát mang theo 20 vạn đại quân để truy đuổi quân Tần, khí thế hừng hực như vũ bão. Đuổi đến chỗ có đại doanh của Tần, Triệu Quát cho quân liều mạng tấn công, hy vọng có thể công phá được đại doanh quân Tần.

Nhưng hệ thống phòng thủ của quân Tần rất kiên cố, nghiêm mật. Đây là hệ thống phòng ngự đã được Bạch Khởi cho chuẩn bị từ trước. Quân Tần cố thủ không ra, quân Triệu bị chặn trước đại doanh của quân Tần, không sao đánh hạ được.

Đánh nhau đến khi binh mệt tướng mỏi, khi này Triệu Quát hạ lệnh lui binh. Nhưng Triệu Quát giật mình khi nghe tin báo rằng có 5000 quân Tần đã chặn kín thung lũng, chặn mất đường lui. Thung lũng thì hẹp, chỉ với 5000 quân tần chặn lại, nhưng quân Triệu không sao công phá được. Triệu Quát lúc này đã tiến thoái lưỡng nan, lâm vào nước cờ tàn.

Trong đại bản doanh của nước Triệu còn có 20 vạn quân nữa, phía sau đại bản doanh là đường vận chuyển lương thực. Trong quá khứ, Liêm Pha từng dùng quân đội chủ lực để phòng thủ lương đạo này. Ông phòng thủ con đường vận lương rất chắc chắn, quân Tần không sao phá được.

Nhưng khi này, Triệu Quát mang hầu hết đại quân xuất chinh, những binh lính ở lại trong đại doanh, họ không phòng thủ nổi con đường vận lương này. Thế là đã bị 25 ngàn quân của Bạch Khởi đoạn dứt lương đạo.

Quân đội nước Triệu bị phân cắt bao vây, lương thảo bị đứt đoạn, bị vây ở thung lũng trong 46 ngày, binh sĩ của Triệu Quát đã phải ăn thịt người chết để mà giữ hơi tàn. Lúc này Tần vương đích thân tới tiền tuyến, chiêu mộ tất cả trai tráng trên 15 tuổi của nước Tần để tham gia trận quyết chiến.

Triệu Quát không còn biện pháp, toàn bộ binh pháp mà ông học được thì bây giờ không còn tác dụng. Triệu Quát chọn ra 5 ngàn tinh binh, mang giáp nặng, liều chết phá vòng vây.

Quân Tần như đã biết trước điều này, họ lập tức cho cung thủ bắn tiễn như mưa, thế là Triệu Quát bị trúng mưa tên rồi tử trận. Quân Tần chặt thủ cấp Triệu Quát để chiêu hàng quân Triệu, 40 vạn quân Triệu đã đầu hàng nước Tần. Khi đó quân Tần chỉ có 20 vạn.

Vì lo lắng quân Triệu sẽ làm liều, Vũ An Quân Bạch Khởi đã hạ một mệnh lệnh cực kỳ tàn khốc.

Bạch Khởi đêm hôm đó đã bí mật hạ một quân lệnh, để toàn bộ binh sĩ nước Tần lấy vải trắng buộc tóc, phàm là những ai trên đầu không có vải trắng thì là người nước Triệu, đem tất cả những người đấy hạ sát. 40 vạn quân Triệu trong một đêm đã chết sạch ở thung lũng.

Trong “Đông Chu liệt quốc chí” nói rằng, khi đó máu của quân Triệu chảy sông, róc rách róc rách, nước của vùng Dương Cốc đều biến thành đỏ.

Nước Tần vì để cổ vũ khích lệ chiến tranh, ai có thể lấy được thủ cấp kẻ địch thì tước vị thăng lên một cấp. Nước Tần có hơn 20 tước vị, cho nên khi đó binh sĩ liều mạng chém giết để được thăng chức, đã chém hạ 40 vạn thủ cấp quân Triệu, chất ở giữa đại bản doanh quân Tần, Bạch Khởi gọi đó là Đầu lâu sơn, tức là núi đầu lâu, sau đó lấy tên Dương Cốc này đổi thành Sát Cốc.

Triệu Quát ở thư phòng mà đàm luận binh pháp thì rõ ràng mạch lạc, nhưng khi đánh trận thì lại tống tiễn 40 vạn sinh mệnh đại quân về thế giới bên kia, lưu lại một câu thành ngữ là “chỉ thượng đàm binh”, tức là: bàn việc binh trên giấy, đằng sau mỗi chữ là máu của 40 vạn binh sĩ nước Triệu.

Đến năm Khai Nguyên thứ 11 triều Đường, Đường Huyền Tông Lý Long Cơ khi tuần hành đến Dương Cốc, chiến trường Trường Bình năm xưa, nghĩ đến tình cảnh thảm thương của 40 vạn binh sĩ nước Triệu khi đó, ông đã thở dài đau buồn, rồi lệnh cho cao tăng Thuỷ Lục lập đạo tràng, siêu độ cho những vong hồn đã khuất trong 7 ngày 7 đêm, đồng thời ở trên núi còn lập một cái miếu gọi là Khô Lâu miếu.

Sau khi Bạch Khởi hạ sát 40 vạn binh sĩ, ông chỉ lưu lại 240 người để họ về nước Triệu. Đây là để tạo cảm giác sợ hãi và khiếp sợ cực độ cho nước Triệu. Khi đó, ở đô thành Hàm Đan nước Triệu, nhà nhà đều khóc người chết, hộ hộ đều mặc đồ tang, vợ khóc chồng, con khóc cha… tiếng khóc thê lương khắp đường đầy ngõ, vô cùng bi ai.

Bạch Khởi chuẩn bị thừa thắng truy kích, tiêu diệt nước Triệu hoàn toàn. Vậy nước Triệu có thể thoát khỏi cảnh nguy khốn này không, chúng tôi sẽ kể tiếp câu chuyện trong tập sau. Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.

https://www.youtube.com/watch?v=kpSZSRW0PYU