Xuân thu Chiến quốc (76) Ứng Hầu Phạm Thư: Có ơn tất trả, có thù tất báo

Khi Phạm Thư làm Ứng Hầu, thì hai người từng có ơn với ông là Vương Kê và Trịnh An Bình. Vương Kê là người đưa Phạm Thư đến Tần, còn Trịnh An Bình là người đã cứu mạng Phạm Thư. Nhưng Vương Kê khi đó địa vị còn thấp, Trịnh An Bình thì mới đến nước Tần, vẫn chưa có nơi để nương tựa.

Phạm Thư sau khi làm Tướng quốc và Ứng Hầu, ông nói về tình huống những người đó với Tần vương. Tần vương nghe xong, ông cho Vương Kê nhậm chức Thái thú Hà Đông, cho Trịnh An Bình nhậm chức Tướng quân. Đây là sự báo ân của Phạm Thư.

Phạm Thư cũng báo thù. Ông có hai kẻ thù lớn, đó là Trung đại phu Tu Giả và Ngụy Tề. Tu Giả là người đã đố kỵ và gièm pha ông. Sau đó Phạm Thư bị Ngụy Tề đánh cho thập tử nhất sinh.

Phạm Thư có cơ hội báo thù không? Cơ hội nói đến liền đến. Nước Tần khi đó đã phát sinh vài trận chiến với nước Ngụy, đồng thời chiếm lĩnh được một số thành trì của Ngụy. Sau đó, Ngụy Chiêu Vương mất, con trai ông là Ngụy An Ly Vương kế vị.

Ngụy An Ly Vương từng nghe nói Tướng quốc nước Tần là Trương Lộc có kế hoạch muốn tấn công nước Ngụy, hơn nữa đã đánh được vài trận rồi, khi đó Ngụy vương cảm thấy rất lo lắng. Ông biết Trương Lộc vốn là người nước Nguỵ, chắc cũng có tình cảm hương hoả với quê hương. Thế là ông phái Trung đại phu Tu Giả đi sứ nước Tần, với hy vọng từng bước tiếp cận Trương Lộc, hy vọng Trương Lộc cản trở Tần vương tạm thời không tấn công nước Ngụy.

Tu Giả đến nước Tần. Phạm Thư thấy kẻ thù của mình đã đến. Đây là cơ hội báo thù. Nhưng ông hành sự rất có ý tứ, ông không lập tức bắt Tu Giả để xử lý.

Phạm Thư thay một bộ y phục thô lậu bần khổ, rồi lặng lẽ đến dịch quán để nhìn Tu Giả. Tu Giả nhìn thấy Phạm Thư thì thất kinh, vì Tu Giả cho rằng Phạm Thư đã bị đánh chết rồi, lẽ nào lại sống lại được…

Nhưng Tu Giả vẫn đến chào hỏi rằng: “Phạm Thư, lâu ngày không gặp”.

Hai người gặp mặt nhau, Tu Giả mời Phạm Thư vào dịch quán để nói chuyện.

Phạm Thư nói: “Ngày đó sau khi tôi bị ném ra ngoại thành, có một thương nhân đến, nghe thấy tiếng của tôi, ông ấy đã cứu mạng tôi. Ông ấy mang tôi đến nước Tần”.

Tu Giả biết Phạm Thư là người rất có tài ăn nói, bèn hỏi: “Phạm Thư, nghe nói ông muốn ở lại Tần để du thuyết, có được phú quý gì không?”.

Phạm Thư nói: “Không có. Tôi vốn dĩ dựa vào miệng lưỡi sắc bén, kết quả không những không thể bảo hộ bản thân, mà còn chiêu mời đại hoạ sát thân. Từ đó trở đi tôi làm sao có thể dựa vào khẩu tài để sống nữa? Hiện tại tôi làm thuê cho kẻ khác, gắng gượng tạm sống qua ngày”.

Tu Giả lại hỏi: “Hiện tại ông ở nước Tần có hảo bằng hữu nào, có biết được người nào chức vị cao không? Chủ nhân của ông là người như thế nào?”.

Phạm Thư nói: “Chủ nhân tôi có tình bằng hữu rất tốt với Tướng quốc nước Tần là Trương Lộc”.

Tu Giả nghe vậy bèn phấn chấn lên, ông đang muốn gặp Tướng quốc. Tu Giả hỏi Phạm Thư: “Ông có thể thỉnh chủ nhân của ông giúp tôi một chút được không? Tiến cử để tôi gặp Tướng quốc nước Tần”.

Phạm Thư nói: “Tướng quốc bình thường rất bận, nhưng may là hôm nay có thời gian. Nếu ông muốn yết kiến Tướng quốc, hôm nay đi là thích hợp”.

Hai người nói chuyện với nhau một lúc. Tu Giả thấy Phạm Thư ăn mặc rất thô lậu bần khổ, mà khi đó là trời mùa đông, rét run cầm cập. Tu Giả mới cảm thán, rồi nói với Phạm Thư rằng: “Không ngờ ông là một người tài hoa như vậy… mà bây giờ lại bần hàn đến thế này”…

Trời lạnh đến như vậy, Tu Giả bèn lấy y phục của mình, một chiếc áo khoác rộng bằng tơ tằm, ông đưa áo lụa cho Phạm Thư rồi nói: “Tôi lấy y phục này tặng ông, ông hãy mặc vào”.

Phạm Thư giả vờ khách khí rồi từ chối, ông nói: “Áo của Đại phu, tôi sao mà mặc được, tôi chỉ là một người bình dân thôi”.

Tu Giả nói: “Chúng ta đều là bạn bè lâu năm, cố nhân không nên từ chối”.

Sau đó Tu Giả còn thỉnh mời Phạm Thư dùng cơm, hai người nói chuyện với nhau một lúc.

Phạm Thư nói với Tu Giả: “Tôi giúp ông đi nói với Tướng quốc một tiếng, hôm nay là thời gian tốt để gặp Tướng quốc”.

Tu Giả nói: “Tôi đến bái kiến Tướng quốc của các ông, nhất định cần một chiếc xe ngựa tứ mã để biểu thị uy nghiêm của nước Ngụy, cũng là bộ mặt của quốc gia. Nhưng lúc tôi đến Tần, ngựa của chúng tôi bị gãy chân, trục xe cũng bị gãy, vậy nên ông có thể giúp tôi mượn một cỗ xe tứ mã được không?”.

Xe tứ mã là phương tiện di chuyển cao cấp nhất thời đó, chỉ dành cho quý tộc bậc nhất. Nếu Phạm Thư chỉ là bình dân thì chắc chắn không thể nào mượn được.

Nhưng Phạm Thư nói: “Không vấn đề gì. Chủ nhân của tôi có một cỗ xe tứ mã lớn, tôi có thể giúp ông mượn”.

Thế rồi Phạm Thư rời chỗ Tu Giả, ông đến chỗ tướng phủ để lấy xe của mình cho mượn. Tu Giả cũng không hoài nghi, bèn lên xe của Phạm Thư.

Phạm Thư tự mình đánh xe, người dân trong thành Hàm Dương thấy Tướng quốc tự thân đánh xe, họ đều cúi chào kính lễ, đều rất lễ độ. Tu Giả lại cho rằng họ tôn kính ông, cho rằng họ tôn kính sứ giả nước Nguỵ.

Khi xe ngựa đã đến trước cổng tướng phủ, Phạm Thư nói với Tu Giả rằng: “Tôi thay ông để vào thông báo một chút, ông hãy đợi ở đây”.

Sau khi Phạm Thư đi, Tu Giả ở đó đợi. Nhưng chờ mãi chờ mãi cũng không thấy Phạm Thư ra, ông bèn hỏi người trông cửa rằng tại sao Phạm Thư không trở ra? Người trông cửa ngơ ngác hỏi: “Ai là Phạm Thư?”.

Tu Giả nói: “Là người lúc nãy đánh xe cho tôi ấy”.

Người trông cửa mới nói: “Đó là Tướng quốc Trương Lộc của chúng tôi, làm sao là Phạm Thư được!”.

Tu Giả nghe xong thì thất kinh, ông bắt đầu suy ngẫm lại mọi chuyện, rồi lại hỏi lại người lính canh. Càng nghĩ, Tu Giả càng giật mình khiếp sợ.

Thế là người muốn báo thù rửa hận đã ở đây, làm thế nào bây giờ?

Tu Giả lập tức lột y phục của mình.

Vào thời xưa, việc cởi áo là biểu thị việc nhận tội, giống như ở tập trước Liêm Pha cởi trần “vác roi mây trên lưng, xin được trị tội”. Tu Giả cởi y phục, gỡ mũ, tháo giày tháo tất, sau đó chân trần mà quỳ ở cổng, mặc cho trời mùa đông rét mướt. Ông lạnh run cầm cập, rồi nói với người gác cổng là hãy vào báo “Tội nhân Tu Giả đang ở cổng chờ nhận tội”.

Người gác cổng vào bẩm báo, nhưng nửa ngày trôi qua mà vẫn không thấy có động tĩnh gì. Tim của Tu Giả đánh thình thịch từng đợt trong lồng ngực, ông quỳ ở đó, quỳ trong thời gian rất lâu, quỳ trong gió lạnh mùa đông khắc nghiệt.

Sau đó, có người nói Tướng quốc cho gọi vào triệu kiến.

Tu Giả vô cùng sợ hãi, ông không dám đi, mà quỳ gối lết từng bước tới trước, từ ở cổng trước, vừa quỳ vừa lết vào đến thềm dưới. Khi đó Phạm Thư ngồi ở thềm trên, mặc trang phục của Tướng quốc nước tần, uy phong lẫm liệt, ông mới hỏi Tu Giả: “Ngươi biết đã phạm tội gì không?”.

Tu Giả nói: “Tôi đã phạm là tội chết”.

Phạm Thư hỏi: “Ngươi phạm bao nhiêu tội chết?”.

Lúc này Tu Giả đã sợ đến hồ đồ, ông đáp rằng: “Nếu nhổ hết tóc của tôi để liệt kê tội trạng, thì dù có nhổ hết cũng không đếm xuể…”.

Phạm Thư nói: “Ngươi có ba tội. Thứ nhất là tội vu cáo hãm hại, ta vốn dĩ không có cấu kết lén lút với nước Tề, ta sở dĩ không làm quan ở nước Tề là vì mộ phần của tổ tiên ta ở nước Ngụy, vì tận hiếu đạo mà về nước Nguỵ.

Tội thứ hai là, khi Ngụy Tề đánh ta, ta oằn mình kêu thét, bọn chúng đánh ta đến thập tử nhất sinh, ngươi lại không nói một lời nào can ngăn. Tội thứ ba là sau khi ta bị đánh đến hôn mê sắp chết, ngươi còn cho người đem ta vào nhà xí để bọn tân khách tiểu lên ta, làm người làm việc sao lại không lưu cho ta con đường lui vậy! Ngươi chẳng phải quá nhẫn tâm hay sao?!”.

Tu Giả lúc ấy không thể nói lời nào.

Phạm Thư nói tiếp: “Ta vốn dĩ muốn giết ngươi, muốn chặt đầu người, rút hết máu ngươi ra mới có thể hả giận trong lòng. Nhưng vừa rồi ta gặp ngươi, ngươi thấy ta nghèo khổ, tặng ta áo lụa dày để khỏi lạnh, còn mời ta ăn cơm, lưu luyến tình cố nhân…

Coi như giữa chúng ta vẫn còn là bạn bè. Vì thế ta không giết ngươi, nhưng ngươi hãy về nói với Ngụy Vương: là nhanh chóng lấy cái đầu của Ngụy Tề đưa cho ta. Nếu không thể lấy đầu của Ngụy Tề cho ta, ta sẽ thân chinh lãnh binh tấn công, đồ sát Đại Lương”.

Thế là Tu Giả giữ được tính mệnh, ông cảm thấy bản thân rất may mắn. Nhưng cũng bởi vì Tu Giả còn một chút thiện niệm trong lòng. Còn Ngụy Tề sau này đã phải tự sát. Phạm Thư thấy kẻ thù của mình đã chết, nên cũng không tấn công nước Ngụy nữa. Ông chuyển mũi nhọn hướng sang nước Hàn.

Chúng ta thấy rằng: Tâm đố kỵ của con người quả thật rất đáng sợ.

Trong những tập trước, chúng tôi đã nói đến chuyện Bàng Quyên vì đố kỵ với Tôn Tẫn, mà đã khoét gối Tôn Tẫn, nhưng cuối cùng Bàng Quyên thất bại trong cuộc chiến với Tôn Tẫn. Tạo thành việc nước Ngụy mất đi đại tướng, tạo cơ hội cho Thương Ưởng chiếm Tây Hà.

Nếu Bàng Quyên không đố kỵ với Tôn Tẫn, thì nước Ngụy đã có hai đại tướng Quân. Lúc đó, khả năng Ngụy mới là quốc gia thống nhất chư hầu.

Tu Giả cũng vì đố kỵ với Phạm Thư về việc được Tề vương coi trọng, ông ta đã sàm ngôn hãm hại. Chúng ta thấy Phạm Thư có ân oán đều phải báo. Nếu năm đó Tu Giả tiến cử Phạm Thư chứ không phải sàm ngôn hãm hại, thì Phạm Thư nhất định sẽ cho Tu Giả danh phận rất tốt.

Nhưng Tu Giả không tiến cử Phạm Thư, cuối cùng lại bức bách ông phải lánh nạn sang nước Tần. Chúng ta thấy rằng: rất nhiều nhân tài là từ nước Ngụy chạy sang nước Tần, ví như Trương Nghi, Thương Ưởng, Phạm Thư… trong quá khứ họ đều là người nước Nguỵ, sau này đã đến nước Tần. Những nhân tài này sau khi rời Nguỵ, nước Ngụy ngày càng suy yếu. Phạm Thư là nhân tài cuối cùng từ nước Ngụy sang nước Tần, hơn nữa sách lược “viễn giao cận công” mà Phạm Thư đề xuất, giống như tằm ăn dâu, nước bắt đầu “ăn” đầu tiên là nước Nguỵ.

Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, hẹn gặp lại bạn trong những tập tiếp theo.

https://www.youtube.com/watch?v=DE8Qs6JADzo