Xuân thu Chiến quốc (68) Nhường ngôi cho người khác họ, nước cờ tàn của Yên Vương Khoái

Yên Văn Công từng có ơn cưu mang Tô Tần. Khi Tô Tần chỉ là một kẻ sĩ nghèo khổ, Yên Văn Công đã nhận ra tài năng của Tô Tần, rồi cung cấp tài vật để Tô Tần đi du thuyết, nhờ đó mà Tô Tần có thể phát huy tài năng, uy chấn khắp lục quốc.

Nhưng Tô Tần là kẻ vong ơn phụ nghĩa, sau khi Yên Văn Công mất, hắn đã thông gian với vợ của ông. Vợ của Yên Văn công là hoàng hậu của nước yên, cũng là mẹ của Yên Dịch vương.

Yên Dịch vương sau khi biết chuyện của Tô Tần với mẫu hậu, ông không trừng phạt Tô Tần mà còn giả câm giả điếc. Tô Tần cảm thấy trong tâm hổ thẹn, thế là ông ta đã làm hai việc. Việc thứ nhất là kết thông gia với Tướng quốc nước Yên là Tử Chi, việc thứ hai là chạy đến nước Tề, và sau đó bị ám sát tại nước Tề.

Tô Tần kết thông gia với Tướng quốc nước Yên là Tử Chi, đồng thời em trai của Tô Tần là Tô Đại cũng kết giao hảo bằng hữu với Tử Chi. Tử Chi là một người rất có dã tâm. Sau khi Yên Dịch vương tạ thế, con trai của ông là Yên vương Khoái lập tức kế vị.

Khi Yên vương Khoái kế vị được ba năm, có một lần Tô Đại đi sứ từ nước Tề trở về, Yên vương hỏi ông: “Ngươi cảm thấy tiền đồ của nước Tề như thế nào?”.

Tô Đại đáp: “Thần cảm thấy nước Tề không thể xưng bá. Tề vương tuy tín nhiệm Mạnh Thường Quân, nhưng lại không trọng dụng ông ấy, không thể đem hết trọng trách giao cho Mạnh Thường Quân”.

Yên vương hỏi thêm: “Nước chúng ta có nhân tài như Mạnh Thường Quân không?”. Tô Đại nói: “Là có. Chính là nhân tài như Tướng quốc Tử Chi”. Thế là Yên vương Khoái nghe lời Tô Đại, đem tất cả việc chính trị quốc gia giao cho Tử Chi xử lý.

Tướng quốc Tử Chi nghe nói Tô Đại nói tốt cho ông ta, bèn thưởng cho Tô Đại 100 cân vàng kim, gọi là chút quà coi như tạ lễ.

Thủ hạ của Yên vương còn có một vị đại thần tên là Lộc Mao Thọ. Lộc Mao Thọ cũng cùng một hạng với Tử Chi. Có một lần, Lộc Mao Thọ nói với Yên vương rằng: “Vì sao quân vương cổ đại đều nguyện ý xưng tụng vua Nghiêu, vua Thuấn? Bởi vì vua Nghiêu và Thuấn là nhường ngôi, họ lấy vương vị nhường cho người khác chứ không phải nhường cho con trai của họ. Khi đó, vua Nghiêu ban đầu muốn lấy thiên hạ nhường cho thầy của mình là Hứa Do, nhưng Hứa Do không nhận. Vậy là vua Nghiêu đã có được mỹ đức mỹ danh là nhường thiên hạ, và còn vì mỹ đức ấy nên giữ được thiên hạ”.

Lộc Mao Thọ nói thêm: “Ngài hiện tại hãy thử đem quốc gia nhường cho Tử Chi xem, thần cho rằng Tử Chi không dám nhận, như thế ngài vừa có mỹ danh mỹ đức nhường ngôi, lại còn không bị mất nước”.

Yên vương Khoái thật sự hồ đồ, ông cứ thế mà nghe theo. Ông lấy ngôi vị nhượng cho Tử Chi. Nhưng chẳng thể ngờ là Tử Chi tiếp nhận mà không hề biết ngượng.

Yên vương Khoái rất lười biếng, ông không muốn xử lý việc chính sự, trái lại chỉ muốn làm quan đại thần. Việc chính sự nước Yên rơi cả vào tay Tử Chi. Ba năm sau nước Yên gặp đại loạn, nhiều người vẫn nghĩ rằng Yên vương Khoái sẽ chọn Thái tử Bình kế vị.

Nhưng Tử Chi thấy mình điều hành quốc sự không tốt, các đại thần sắp sửa làm loạn vì Thái tử còn sống. Do đó y bèn phái người đi hành thích Thái tử. Sự việc bại lộ, từ đó sự bất mãn của quan dân trăm họ đối với Tử Chi ngày càng kịch liệt.

Khi vua Nghiêu Thuấn nhường ngôi, họ không phải ngay lập tức truyền ngôi cho một người nào đó, mà là phải qua một phen khảo nghiệm, lại qua một phen dẫn dắt. Phải chứng minh được người này phải rất có đạo đức, phải có trí huệ và năng lực kinh bang tế thế, sau đó mới nhường ngôi. Khi đó, con của vua Nghiêu là Đan Chu, phẩm chất đạo đức không đủ tốt nên vua Nghiêu mới đem đế vị truyền cho vua Thuấn.

Sau khi vua Nghiêu qua đời, Thuấn ở ẩn tại Nam Hà, ông muốn lấy thiên hạ nhường lại cho con của vua Nghiêu là Đan Chu, nhưng kết quả là người thời đó hễ muốn làm quan, đều tìm Thuấn để phân xử; chư hầu khi đến triều kiến, họ đều đến chỗ Thuấn để triều kiến; thiên hạ có việc gì đều tìm đến Thuấn. Sau ba năm, Thuấn thấy lòng người trong thiên hạ đều hướng về ông, nên mới đăng cơ đế vị.

Sau khi vua Thuấn băng hà, Đại Vũ cũng không lập tức kế vị, ông muốn nhường đế vị cho con của Thuấn là Thương Quân, còn bản thân Vũ thì lánh cư ở Dương Thành. Sau này, bách tính đối với Đại Vũ cũng như đối với Thuấn năm xưa, chư hầu triều kiến đều tìm đến Vũ, khi ấy Đại Vũ mới đăng cơ đế vị.

Năm đó, Đại Vũ cũng chuẩn bị nhường ngôi, người sẽ tiếp nối Vũ là Cao Đào, Đại Vũ sẽ đem chính trị quốc gia dần giao cấp cho Cao Đào. Nhưng không may Cao Đào qua đời trước khi Đại Vũ băng hà, thế là Đại Vũ chọn người nối ngôi khác, người này gọi là Bá Ích. Bá Ích vừa được chọn kế vị không lâu thì Đại Vũ đã băng hà.

Bá Ích, người vừa mới được chỉ định kế vị, về đức hạnh thì không quá cao, về tiếng tăm cũng không quá lớn, mà Khải – con của Vũ là một người rất hiền minh, cho nên bách tính nguyện ý tìm đến Khải, hơn nữa nói đây lại là con của quốc vương, cho nên đến đây là kết thúc lịch sử của việc nhường ngôi. Từ đó bắt đầu vương triều đầu tiên của Trung Quốc, chính là Triều Hạ.

Quay lại vấn đề nhường ngôi ở nước Yên, Tử Chi không phải là người có đạo đức tốt đẹp gì, ông này không những không khước từ thiên hạ mà còn phái người sát hại cả con trai của quốc vương. Thái tử Bình phải lưu vong đến nước Tề. Tề vương đã giúp đỡ hỗ trợ Thái tử Bình, ông nói sẽ giúp thái tử khôi phục lại vương vị. Sau khi mượn binh mã của nước Tề, Thái tử Bình và tướng quân Thị Bị dẫn binh tiến đánh Tử Chi, hai bên giao chiến vô cùng kịch liệt.

Có vài vạn binh sĩ đã tử trận trong trận chiến. Ban đầu, Thị Bị cùng với Thái tử Bình đi đánh Tử Chi, nhưng sau đó không biết do mâu thuẫn gì, mà Thị Bị quay ngược lại đánh Thái tử Bình. Đến lúc này, nước Tề mới phái đại tướng quân Khuông Chương đến giúp Cơ Bình.

Khi đại quân đến nước Yên, bách tính nước Yên không những không lên thành chống trả, mà họ còn mở rộng cửa thành để nghênh tiếp Thái Tử, cho nên quân đội nước Tề không phải lưu lại đóng quân mà là xông thẳng một mạch, rất nhanh đã công chiếm được đô thành của nước Yên. Khi đó Yên vương Khoái – chính là người đem vương vị nhường ngôi cho kẻ khác – ông đã treo cổ tự sát. Còn phản thần Tử Chi thì dẫn quân kháng cự, kết quả bị tóm gọn, bị quân binh băm nát như tương.

Nhưng sau khi quân đội nước Tề tiến vào đô thành nước Yên, bọn họ đã phá huỷ tông miếu của nước Yên, lấy hết bảo vật của nước Yên rồi đem về nước Tề. Khi đó, thái tử Bình rất giận, bởi vì như vậy tương đương với vong quốc, ông phát hịch văn bố cáo thiên hạ rằng: “Hiện tại, ta muốn kế thừa vương vị của nước Yên”.

Quan dân bách tính nghe nói Thái tử Bình muốn kế vị, tất cả các thành từng bị quân Tề chiếm đóng lập tức nổi dậy chống lại nước Tề, quay trở lại với nước Yên.

Cuối cùng, các tướng của Tề thấy tình hình quân như vậy, biết là không thể lưu lại nước Yên được nữa, họ bèn thu quân rồi mang báu vật trở về. Sau khi quân Tề lui binh, thái tử nước Yên là Cơ Bình đã lên ngôi, kế thừa vương vị, đây chính là Yên Chiêu vương rất nổi tiếng trong lịch sử xưa.

Yên vương Khoái ngưỡng mộ Nghiêu – Thuấn nhường ngôi, vì muốn bắt chước nên đã đem vương vị giao cho Tử Chi, dẫn đến nội loạn sau đó, làm tử vong mấy vạn người. Năm 314 TCN, Tề vương xuất quân diệt nước Yên, Yên vương Khoái muốn học theo vua Nghiêu Thuấn, nhưng tử vong ở chiến loạn, Còn Tử Chi muốn bắt chước vua Thuấn và Đại Vũ, nhưng bị chết thảm. Vậy việc nhường ngôi vì sao thất bại ở nước Yên?

Chúng tôi thấy rằng: Yên vương Khoái nhường ngôi sai thời đại. Thời vua Nghiêu – Thuấn, đạo đức tổng thể của con người rất cao. Thêm một nguyên nhân nữa là, thời đó quân vương sinh sống trong hoàn cảnh rất gian khổ, hầu như không có hưởng thụ, chỉ có trách nhiệm.

Lật lại sách sử, chúng ta sẽ thấy thời kỳ Nghiêu – Thuấn đều là xử lý việc đại sự trong lều cỏ, đến thời Đại Vũ thì thành luỹ bậc thềm đều dùng đất mà đắp lên. Khi Đại Vũ trị thuỷ, trong vòng 9 năm, 3 lần ông qua cửa nhà mình nhưng không vào, cả ngày hầu như ông ngâm mình trong nước, những sợi lông chân đều rụng hết… ông một lòng lo cho thiên hạ, không quan tâm đến hưởng thụ bản thân. Cho nên quân vương thời đó vô cùng gian khổ; ngoài ra, họ thực sự là những bậc đế vương có trí huệ, ôm ấp trong lòng chí lớn và trị lý thiên hạ.

Nghiêu và Thuấn được xưng là ‘Đế’ (帝). Thế nào là Đế? Chỉ có người có ‘Thần tính’ mới có thể gọi là Đế. Nghiêu và Thuấn đều là Đế vương ‘trên hợp Thiên tượng, dưới ứng dân tâm’, vô cùng hiền đức.

Đến thời Chiến Quốc đã là thời kỳ ‘cá lớn nuốt cá bé’: Tam gia phân Tấn, họ Điền thay họ Tề, đại thần giết vua soán vị thời Xuân Thu… thời Chiến Quốc đã thường phát sinh những chuyện phức tạp như vậy. Thời này mà còn nghĩ đến việc nhường vương vị cho người khác họ, như vậy khẳng định sẽ có rất nhiều người, hoặc là mua danh chuộc tiếng, hoặc là dựa vào bạo lực tranh đoạt quyền hành, đây không phải thời đại thích hợp để nhường ngôi như trước. Khi đạo đức con người đi về phía bại hoại, nhường ngôi đã không còn là lựa chọn thích hợp nữa.

Nhường ngôi thất bại còn có một nguyên nhân nữa, đó là phó thác nhầm người. Người như Tử Chi: Tô Đại nói lời tốt cho ông ta, ông ta đưa cho Tô Đại kim tiền; Tử Chi cho rằng bách tính hướng về Thái tử Bình, thế là ông ta muốn truy sát thái tử; Tử Chi không phải là người thực sự có đạo đức, hắn tại vị chỉ ba năm nhưng đem lại đại loạn, gây đại họa cho nước Yên.

Còn có một nguyên nhân nữa, chính là thuở xưa, vua Nghiêu – Thuấn đều là người đại trí huệ, còn Yên vương Khoái rõ là một người xuẩn ngốc, qua sự việc ông ta chọn Tử Chi là thấy được nhãn quan sai lầm rồi. Ông ta nhường ngôi là muốn có được uy vọng như vua Nghiêu – Thuấn, nhưng ông ta lại lười xử lý việc triều chính, nên mới đem vương vị giao cho Tử Chi, để bản thân có thể ăn chơi hưởng lạc.

Do Yên vương Khoái đã tự sát, vương vị thì nhường cho người khác, cho nên thuỵ hiệu cũng không có, và sau khi qua đời, sử sách cũng không có bất cứ tổng kết nào về cuộc đời của ông.

Nước Yên trải qua một trận binh biến, tông miếu bị nước Tề phá hết, bảo vật bị cướp sạch. Vậy Yên vương đời sau liệu có thể vựng dậy được không. Chúng tôi sẽ kể tiếp câu truyện trong tập sau, cảm ơn bạn đã theo dõi video này, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.

https://www.youtube.com/watch?v=Fp149zPnfSo