Xây chùa hoặc đốt chùa – Đây là hai cách để trở nên nổi tiếng

Có người từng nói: “Có hai cách để nổi tiếng: một là xây chùa, hai là đốt chùa.”

Một câu nói tưởng chừng đơn giản, nhưng lại chất chứa bài học sâu sắc về cách con người chọn để khẳng định mình trong dòng chảy lịch sử.

Trong hàng ngàn năm văn minh phương Đông, cả hai kiểu người này – người xây dựng và kẻ phá hoại – đều đã từng xuất hiện.

Vấn đề là: Bạn muốn để lại cho đời sau một công trình vững bền, hay một vết nhơ không thể gột rửa?

Những kẻ “đốt chùa” – phá hoại để nổi danh

Lịch sử Trung Quốc không thiếu những tấm gương phá hoại chỉ để thỏa mãn cái tôi hoặc giành chút hư danh:

Tần Thủy Hoàng đốt sách chôn nho (năm 213 TCN) – Vị hoàng đế thống nhất Trung Hoa đã ra lệnh đốt sách và chôn sống nho sĩ, nhằm dập tắt mọi tư tưởng phản đối sự cai trị tập quyền.

Hành động này khiến văn hóa Trung Hoa tổn thất vô cùng nặng nề, nhiều học thuật cổ đại bị thất truyền vĩnh viễn.

Đổng Trác đốt kinh thành Lạc Dương (năm 190) – Trong thời loạn cuối nhà Đông Hán, Đổng Trác vì thù hận mà phóng hỏa thiêu rụi Lạc Dương, kinh đô hơn 500 năm lịch sử.

Sự tàn phá của ông ta đã khiến biết bao di sản, thư tịch, công trình văn hóa bị hủy hoại trong lửa đỏ.

Thời kỳ Cách mạng Văn hóa (1966–1976) – Dưới danh nghĩa “thanh trừng văn hóa phong kiến”, hàng triệu di vật lịch sử, chùa chiền, đền miếu tại Trung Quốc bị đập phá.

Một phần khổng lồ di sản văn hóa hơn 2.000 năm đã biến mất chỉ trong vài năm hỗn loạn.

Tất cả những kẻ ấy, dù quyền lực nhất thời hay cuồng vọng nhất thời, cuối cùng đều bị lịch sử nguyền rủa.

Những người “xây chùa” – âm thầm dựng xây giá trị trường tồn

Trái lại, lịch sử cũng ghi nhận những người đã lựa chọn con đường khó hơn – con đường xây dựng:

Tam Tạng Pháp Sư Huyền Trang (thế kỷ 7) – Nhà sư Trung Hoa đã trải qua hành trình gian khổ tới Ấn Độ để học Phật pháp.

Khi trở về, ông dốc sức dịch thuật kinh điển, xây dựng trung tâm giáo dục Phật giáo, và truyền bá tư tưởng từ bi, trí tuệ suốt nhiều thế hệ.

Đường Thái Tông Lý Thế Dân (thế kỷ 7) – Dưới sự cai trị của ông, nhà Đường trở thành một trong những triều đại thịnh trị nhất lịch sử Trung Quốc.

Vị hoàng đế này tôn trọng văn hóa, khuyến khích học thuật, xây dựng hệ thống thi cử, và bảo tồn nhiều công trình lớn – trong đó có những ngôi chùa, học viện lừng danh.

Trần Nhân Tông (Việt Nam, thế kỷ 13) – Tại Đại Việt, vua Trần Nhân Tông sau khi lãnh đạo nhân dân chiến thắng giặc Nguyên Mông, đã từ bỏ ngai vàng, tu hành, lập ra Thiền phái Trúc Lâm.

Ông dùng cả đời để xây dựng nền tảng đạo đức và văn hóa cho dân tộc, để lại một ảnh hưởng sâu rộng đến tận ngày nay.

Những con người ấy, dù không ồn ào, đã kiến tạo nên những di sản vĩnh cửu trong lòng lịch sử.

Những kẻ “đốt chùa” – phá hoại để nổi danh

Một sự kiện khác không thể không nhắc tới là hành động Hạng Vũ đốt cháy cung A Phòng.

Sau khi quân khởi nghĩa vào chiếm Trường An, Hạng Vũ cho rằng cung điện nhà Tần quá xa hoa, tượng trưng cho sự mục nát của triều đại, nên đã ra lệnh thiêu rụi toàn bộ.

Ngọn lửa ấy thiêu đốt không chỉ những lâu đài lộng lẫy, mà còn phá hủy vô số sách vở, tài liệu quý giá được nhà Tần thu thập từ khắp thiên hạ. Đó là công sức của biết bao người xây dựng lên.

Rất nhiều thư tịch, kỹ thuật, bản đồ, y học, thiên văn… của thời cổ đại đã vĩnh viễn biến mất trong biển lửa.

Chỉ nhờ có Tiêu Hà – một mưu sĩ tài giỏi, đã nhanh chóng tổ chức thu gom lại được phần lớn sách quý – mà sau này, Lưu Bang, người sáng lập nhà Hán, mới có nền tảng tri thức để xây dựng một đế chế văn minh lâu dài.

Câu chuyện này cho thấy:

• Một hành động phá hoại trong phút chốc có thể khiến nền văn minh lùi lại cả trăm năm.
• Và phải nhờ những con người biết nhìn xa, như Tiêu Hà, mới có thể cứu vớt lại chút ít những tinh hoa còn sót lại.

Chọn cách để đời nhớ tới bạn

Đốt một ngôi chùa chỉ cần một đêm.

Nhưng xây một ngôi chùa có thể mất cả đời người – thậm chí mất nhiều thế hệ tiếp nối.

Con đường phá hoại luôn dễ dàng hơn xây dựng.

Nhưng danh tiếng bằng phá hoại chỉ như cơn lốc – ầm ĩ rồi tan biến trong tiếng nguyền rủa.

Còn giá trị từ xây dựng, dù lặng lẽ, sẽ tồn tại cùng thời gian.