Ngược Dòng // Lịch Sử
”Ngược Dòng” là nơi dành cho những ai yêu thích lịch sử – cùng nhau tìm hiểu, chia sẻ và suy ngẫm về... View more
Organizer:
- Được tổ chức bởi
-
-
Liệu Nho giáo có phải ngu trung?
-
Liệu Nho giáo có phải ngu trung?
Người ta thường phê phán Nho giáo là “ngu trung”, và họ thường viện dẫn câu nói:
Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung. Phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu.
Tạm dịch: Vua bảo bề tôi chết mà bề tôi không chết thì là bất trung; cha bảo con chết mà con không chết thì là bất hiếu.
Nhưng kỳ thực, câu nói này không phải là của Nho gia. Nó không xuất hiện vào thời mà Nho giáo hưng thịnh, mà được ghi nhận vào cuối thời nhà Tần – một thời đại của Pháp gia, nơi pháp luật được đặt trên đạo lý, và mọi mệnh lệnh từ trên ban xuống đều phải được thi hành vô điều kiện.
Đây là câu nói của công tử Phù Tô, khi nhận chiếu thư yêu cầu tự sát.
Tư tưởng của Pháp gia là: không xét lý, chỉ thi hành. Tức là không bàn đúng sai, chỉ cần biết ai là người ra lệnh, và nhiệm vụ của kẻ dưới là phục tùng. Sự phục tùng ấy không xuất phát từ tình cảm, không phải từ đạo nghĩa, mà chỉ thuần túy là sự ràng buộc của quyền lực và hình phạt.
Còn cái “Trung” của Nho gia thì lại rất khác.
Mạnh Tử từng nói một câu rất nổi tiếng:
Ngã văn tru Trụ chi phu, vị văn sát quân dã.
(Ta chỉ nghe nói giết kẻ thất phu là Trụ, chứ chưa từng nghe ai nói là giết vua cả.)Câu nói ấy ẩn chứa một lập luận sắc bén: Nếu một người không còn đủ tư cách làm vua, thì thần dân có quyền kháng cự. Sự trung thành trong Nho giáo không phải là mù quáng, mà là trung với đạo lý, trung với thiên mệnh, trung với cái đúng.
Còn về đạo hiếu của Nho gia thì sao.
Tăng Tử, là học trò của Khổng Tử, nổi tiếng hiếu hạnh, là người đã góp phần biên soạn sách Hiếu kinh – nền tảng tư tưởng cho đạo hiếu của Nho giáo.
Chuyện kể rằng, cha của Tăng Tử một lần nổi cơn thịnh nộ, vì hiểu lầm điều gì đó, liền cầm gậy rượt đuổi ông. Thấy vậy, Tăng Tử vội bỏ chạy, không hề kháng cự cũng không giải thích, chỉ bỏ chạy.
Người ta ngạc nhiên hỏi:
“Anh vốn là người con hiếu, cớ sao lại chạy trốn cha mình?”
Tăng Tử trả lời:
“Nếu lúc đó tôi không chạy, mà cha đánh trúng tôi, lỡ tay làm tôi bị thương hoặc thiệt mạng, thì cha sẽ ân hận cả đời. Vậy thì tôi không phải bất hiếu ư?”
Tăng Tử không cãi lại cha, cũng không đứng yên chịu đòn, mà chạy đi để giữ cho cha không phạm sai lầm trong lúc nóng giận. Đó chính là đỉnh cao của đạo hiếu: giữ gìn đạo nghĩa cho người làm cha.
Nếu chúng ta áp dụng đúng tinh thần này, sẽ thấy rằng Nho giáo không hề cổ vũ sự ngu trung hay ngu hiếu. Ngược lại, Nho gia dạy người ta phân biệt rõ lý – tình, và luôn đặt đạo nghĩa làm gốc.
Nếu Phù Tô cũng hiểu điều này, thì có lẽ ông đã không tự sát ngay khi nhận được chiếu chỉ giả, và có lẽ nhà Tần cũng không đến nỗi bi thảm như vậy.
Nhưng đó cũng chỉ là “có lẽ” mà thôi. Lịch sử đã qua, để lại bài học.
-
1 Phản hồi
-
Cái tư tưởng này đến từ Pháp gia: https://nguocdong.com/tai-sao-nguoi-xua-noi-quan-xu-than-tu-than-bat-tu-bat-trung/
nguocdong.com
Tại sao người xưa nói: Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung? - Ngược Dòng
Người xưa có câu: “Trời có Đạo thì nhật nguyệt rõ ràng. Người có Đạo thì xã hội bình an”. Luân lý đạo đức không chỉ là cái gốc của làm người, mà còn là nguyên tắc của việc “trị … Tiếp tục đọc
Diễn đàn ‘Ngược Dòng Lịch Sử’ đã đóng cho các cuộc thảo luận và phản hồi mới.