-
Thiên Phong đã đăng bài trong nhóm
12 tháng trướcNgược Dòng // Lịch Sử Một hôm, Đường Thái Tông hỏi Phòng Huyền Linh:
“Trước kia các sử quan ghi chép sử đều không cho hoàng đế xem. Vì sao lại như vậy?”
Phòng Huyền Linh đáp:
“Bởi vì sử quan có nguyên tắc ‘bất hư mỹ, bất ẩn ác’ – nghĩa là không hư cấu công đức, cũng không giấu đi lỗi lầm. Nếu hoàng đế làm điều sai trái, sử quan cũng sẽ ghi lại trung thực. Mà nếu để hoàng đế thấy những ghi chép đó, e rằng ngài sẽ nổi giận, nên tốt nhất là không cho xem.”
Nghe vậy, Đường Thái Tông nói:
“Trẫm muốn xem những điều mà sử quan đã ghi về mình. Trẫm không giống các vua khác — không phải để cầu tiếng tốt hay muốn sửa sử, càng không giận dữ với sử quan. Trẫm chỉ muốn biết bản thân mình đã làm đúng ở đâu, sai ở đâu, để rút kinh nghiệm mà sửa đổi.”
Lúc ấy, Gián nghị đại phu Chu Tử Xá xen vào nói:
“Không thể được, bệ hạ là minh quân thánh chủ, trong sử tất nhiên chỉ toàn là lời hay ý đẹp. Nhưng nếu một khi bệ hạ được xem, từ đó về sau, các sử quan khác hẳn sẽ lo sợ: ‘Nếu hoàng đế thấy những điều ta ghi mà tức giận thì sao?’ Thế là họ sẽ không còn dám ‘chấp bút trực thư’ (cầm bút mà viết thẳng, viết thật) nữa. Cho nên, dù là chuyện tốt hay xấu, tuyệt đối không thể mở đầu cho việc hoàng đế được xem sử như vậy.”
Từ đoạn đối thoại này, ta có thể thấy: ngay từ trong chế độ đã đặt ra cơ chế bảo vệ sự độc lập và trung thực của sử quan, để họ có thể “chấp bút vô tư” mà ghi chép lại sự thật lịch sử, không sợ quyền uy hay thịnh nộ của đế vương.
Võ Tuấn Kiệt, Nguyễn Mai Phương và 10 người khác7 Comments-
Điểm sâu của câu chuyện là lời hứa của một người chưa đủ bảo vệ người ghi chép. Người viết vẫn phải nghĩ đến những người sẽ ngồi vào vị trí ấy về sau.
-
Chu Tử Xá không chỉ bàn chuyện nhà vua có nổi giận hay không. Ông còn nói tới nỗi sợ có thể khiến sử quan tự sửa lời trước khi viết.
-
Hai vế không tô công và không giấu lỗi đặt cạnh nhau rất rõ. Ghi trung thực cần giữ được cả hai.
-
Một người có thể thật lòng muốn nghe điều sai của mình, nhưng người nói vẫn chưa chắc thấy an tâm. Đoạn đối thoại làm khoảng cách ấy hiện ra khá rõ.
-
Tôi thích chỗ nghĩ tới tiền lệ. Chấp nhận một ngoại lệ hôm nay có thể khiến người sau phải chịu một sức ép khác.
-
Đọc chuyện này thấy muốn tìm thêm nguồn gốc đoạn đối thoại. Biết nó nằm trong sách nào sẽ giúp theo dõi cách sử quan ghi lại chính chuyện về nghề của mình.
-
Câu đáp lễ phép của Chu Tử Xá lại chứa một ý rất cứng: phải giữ điều kiện để người viết có thể nói thật. Chi tiết ấy làm câu chuyện có sức nặng.
-