Nước Việt của Việt Vương Câu Tiễn có phải thuộc “Bách Việt” hay không?

Khi nhắc đến “Bách Việt”, nhiều người thường liên tưởng đến các bộ tộc phương Nam như Lạc Việt, Mân Việt, hay Âu Việt – vốn sinh sống trải dài từ vùng Chiết Giang, Quảng Đông đến tận miền Bắc Việt Nam ngày nay.

Tuy nhiên, cũng có những tài liệu xếp cả nước Việt thời Xuân Thu – do Việt Vương Câu Tiễn trị vì – vào trong khái niệm “Bách Việt”. Liệu điều này có chính xác?

Hãy cùng tìm hiểu.

Nước Việt của Việt Vương Câu Tiễn chư hầu của nhà Chu

Nước Việt xuất hiện từ thời Tây Chu, và kéo dài đến cuối thời Xuân Thu – Chiến Quốc. Đây là một chư hầu của nhà Chu, được Chu Thiên Tử sắc phong, tồn tại song song với các nước lớn như Tề, Tấn, Ngô, Sở…

Vào thế kỷ 5 TCN, dưới thời Việt Vương Câu Tiễn, nước Việt nổi lên như một thế lực mạnh, từng đánh bại nước Ngô của Phù Sai, trở thành bá chủ chư hầu.

Kinh đô nước Việt đặt tại Cối Kê – nay là thành phố Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Nước Việt có hệ thống hành chính, quân sự và tông miếu rõ ràng, và được ghi chép trong các thư tịch cổ của Trung Hoa.

“Bách Việt” là các quốc gia, thuộc liên minh bộ tộc của nước Văn Lang

Theo các tài liệu như Sử Ký, Hán Thư, “Bách Việt” là tên gọi chung mà người Hoa cổ đại dùng để chỉ các tộc người phi Hoa sống ở phía nam sông Dương Tử. Khái niệm này không chỉ ra một quốc gia cụ thể, mà là một nhóm rộng lớn gồm nhiều bộ tộc, và có thể là nhiều nền văn hóa khác nhau.

Một số nhóm nổi bật trong Bách Việt gồm:

• Âu Việt (甌越): Vùng Quảng Tây – Quý Châu
• Mân Việt (閩越): Vùng Phúc Kiến
• Dương Việt (揚越): Giang Nam
• Lạc Việt (雒越): Bắc Bộ Việt Nam và Quảng Tây
• Nam Việt (南越): Quốc gia thành lập sau thời Tần, bởi Triệu Đà

Vậy nước Việt của Việt vương Câu Tiễn có phải là một trong “Bách Việt” hay không?

Theo sử Trung Hoa cổ: Có.

Các sử gia như Tư Mã Thiên khi mô tả về vùng đất phía Nam, đều xếp nước Việt của Câu Tiễn vào một phần của “Bách Việt”, với lý do tộc tính và vị trí địa lý.

Tộc người nước Việt (của Câu Tiễn) được cho là có nguồn gốc từ các bộ tộc Việt cổ, nhưng đã sớm xây dựng được một thiết chế nhà nước theo mô hình Trung Hoa – thậm chí từng giữ vai trò bá chủ chư hầu.

Nhưng nếu nhìn từ góc độ chính trị – văn hóa thì: Không hẳn.

Nước Việt của Câu Tiễn không thuộc Bách Việt vì:

• Nước Việt có hệ thống hành chính rõ ràng, biết dùng chữ viết, có nghi lễ tông miếu – rất tương đồng với các quốc gia Trung Nguyên.
• Ngược lại, các bộ tộc Bách Việt khác – đặc biệt là Lạc Việt – đều theo chế độ liên minh bộ lạc, chưa có chữ viết riêng (họ mới chỉ dùng chữ tượng hình), và tập quán sinh hoạt – phong tục rất khác.

Do đó, nước Việt (của Câu Tiễn) có thể có nguồn gốc tộc Bách Việt, nhưng đã trở thành một quốc gia chư hầu trong hệ thống của nhà Chu – chứ không phải là một bộ lạc trong liên minh Bách Việt như Lạc Việt.

Cần phân biệt rõ hơn với Văn Lang và Lạc Việt

Một số tài liệu hiện đại – thậm chí là một số người viết sử Việt – nhầm lẫn nước Việt (Câu Tiễn) với các bộ lạc Lạc Việt thuộc Văn Lang. Đây là điều cần được đính chính:

• Văn Lang là nhà nước sơ khai của người Việt cổ, do các vua Hùng trị vì.
• Lạc Việt là tộc người sinh sống ở vùng đồng bằng Bắc Bộ và Quảng Tây, thuộc phạm vi ảnh hưởng của Văn Lang.
• Nước Việt của Câu Tiễn hoàn toàn không liên quan đến nhà nước Văn Lang. Tọa độ địa lý, mô hình chính trị và cả văn hóa đều có sự khác biệt lớn.

Về mối quan hệ giữa Văn Lang và Bách Việt

Một câu hỏi đáng suy ngẫm là: các bộ tộc Bách Việt có phải là chư hầu của nhà nước Văn Lang không?

Về mặt sử liệu, không có tài liệu nào khẳng định trực tiếp rằng toàn bộ các bộ tộc Bách Việt từng quy phục dưới quyền Văn Lang. Vì tất cả sử liệu của Việt Nam đã bị Trung Hoa thiêu hủy dưới 1000 năm đô hộ, mục đích là đồng hóa.

Trong số đó, Lạc Việt là nhóm tộc người sinh sống tại đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam và vùng Quảng Tây hiện nay. Đây cũng chính là hạt nhân hình thành nên quốc gia Văn Lang, do các vua Hùng cai trị. Vì vậy, có thể nói rằng:

Văn Lang là trung tâm chính trị – văn hóa của Lạc Việt, một thành phần lớn trong số Bách Việt.

Tuy nhiên, nếu mở rộng góc nhìn sang truyền thuyết Việt Nam, đặc biệt là tích truyện về nước Xích Quỷ, thì câu trả lời lại khác.

Theo truyền thuyết, Kinh Dương Vương – vua nước Xích Quỷ – đã cai trị một vùng đất rộng lớn, trải dài từ phương Bắc đến phương Nam, là tổ tiên của Lạc Long Quân và sau này là vua Hùng dựng nước Văn Lang. Dân gian tin rằng: Xích Quỷ chính là quốc gia đầu tiên của cộng đồng người Việt cổ, và từ đó sinh ra các tộc như Lạc Việt, Âu Việt, Mân Việt – tức các nhánh trong Bách Việt.

Từ góc nhìn truyền thống, người Việt Nam cổ đại không chỉ là một tộc trong số Bách Việt, mà chính là trung tâm sinh ra khối Bách Việt.

Người Việt xưa tin rằng mình là gốc rễ của cộng đồng Việt tộc, chứ không phải một nhánh nhỏ trong vùng biên viễn man di như cách gọi của sử Trung Hoa.

Do đó, khi bàn về mối quan hệ giữa Văn Lang và Bách Việt, cần phân biệt rõ:

• Theo sử học Trung Quốc: Văn Lang không cai trị toàn bộ Bách Việt, nhưng có thể từng có ảnh hưởng khu vực, đặc biệt với các nhóm như Âu Việt.
• Theo truyền thuyết dân tộc: Văn Lang – kế thừa từ nước Xích Quỷ – là trung tâm cổ đại của khối Bách Việt, là tổ tiên chung của nhiều tộc người Việt phương Nam.

Nếu chúng ta xét theo ý này, thì Bách Việt không có quan hệ gì với nước Việt của Câu Tiễn cả.

Tổng kết

Một số nhà sử học Trung Hoa đã xếp nước Việt thời Câu Tiễn vào nhóm “Bách Việt”, nhưng chúng ta cần hiểu rằng đây là một quốc gia đã được “Hán hóa” rất sớm, có tổ chức và văn hóa khác rất xa các bộ tộc khác ở phương Nam.

Vậy nên theo tôi: Nước Việt thời Câu Tiễn là một chư hầu của nhà Chu, thuộc quyền quản lý của Chu Thiên Tử, và không có liên quan tới tộc Bách Việt. Bởi vì cơ bản, văn hóa của hai bên là hoàn toàn khác nhau.

Lịch sử Trung Hoa xếp họ vào ‘Bách Việt’ phản ánh cái nhìn khái quát theo hướng tộc danh – chứ không phản ánh sự đồng nhất về văn hóa hay chính trị.”