Kinh doanh đa cấp – Nó sẽ chẳng đi tới đâu cả

Tuổi trẻ mà, ai mà không từng mơ mộng? Người ta bảo “phi thương bất phú”, nên tôi cũng như bao bạn trẻ khác – đi khắp nơi tìm cách khởi nghiệp. Tôi đăng vài dòng truyền cảm hứng trên Facebook (cho vui thôi), thì một ngày nọ, cơ hội đến. Một người lạ nhắn tin, rủ tôi đi “khám phá mô hình kinh doanh nhượng quyền”.

Nghe hấp dẫn quá chứ còn gì! Chiều hôm đó, tôi đội mưa, lái xe hơn một tiếng đồng hồ đến điểm hẹn – tầng trên cùng của một siêu thị.

Hội thảo hay màn trình diễn?

Người tiếp đón tôi rất nhiệt tình, nói toàn chuyện “làm giàu, khởi nghiệp, thay đổi cuộc đời”. Tôi hứng khởi lắm, tưởng như mình sắp học được bí quyết thành công.

Nhưng… tuyệt nhiên không ai nói rõ làm thế nào để kinh doanh. Thay vào đó, họ bảo tôi nên tham dự các lớp học tiếp theo – hoàn toàn miễn phí.

Học à? Tôi thích học. Và thế là, tôi miệt mài đến các buổi hội thảo mỗi tuần. Lái xe xa, tốn thời gian, nhưng tôi vẫn hy vọng có ngày sẽ hiểu được cách làm giàu. Nhưng rồi… hy vọng ấy tan dần.

Không có kiến thức kinh doanh. Không có chiến lược cụ thể. Chỉ có những tràng vỗ tay, những bài phát biểu rập khuôn ca ngợi “tuyến trên”, sản phẩm thì được thần thánh hóa như… linh đan cải mệnh.

Đến lúc tôi phát hiện ra: tôi đâu phải học viên, tôi là khách hàng. Và nếu tôi không mua hàng, tôi sẽ mãi là “tuyến dưới”, nghe người khác nói về thành công.

Tỉnh ra nhờ… hai gương mặt buồn

Có lần, tôi tình cờ nghe hai anh chàng – cũng bằng tuổi tôi – kể rằng vừa đi đến một trường đại học để bán sản phẩm. Khi trở về, mặt mũi ủ rũ, lắc đầu ngao ngán. Ngay khoảnh khắc ấy, tôi bắt đầu tỉnh táo.

Xung quanh tôi là những người hiền lành, cũng đang kiếm tìm cơ hội đổi đời. Họ không xấu, họ chỉ đang đi nhầm hướng.

Và tôi nhận ra: trò chơi này, rồi cũng chẳng đi đến đâu.

Tẩy não, không phải là đào tạo

Người ta nói đây là “đào tạo kinh doanh”, nhưng không hề dạy kỹ năng, không dạy chiến lược, không chỉ cách xây dựng doanh nghiệp. Thay vào đó, chỉ là một chuỗi lặp đi lặp lại: tin vào hệ thống, tôn sùng tuyến trên, và kêu gọi người mới vào.

Tôi thì không hợp kiểu đó. Tôi thích phân tích rõ ràng, nói chuyện với lý trí, không phải bị nhồi nhét những niềm tin sáo rỗng.

Tôi quay xe – và không hối tiếc

Tôi dần rút lui khỏi những buổi hội thảo ấy. Không còn lái xe đi nữa. Không còn vỗ tay sau những bài diễn văn.

Tôi rẽ hướng sang kinh doanh online. Một thế giới khác. Thực tế hơn, tự do hơn. Không cần phải “sống nhờ tuyến dưới”. Tôi tự học, tự làm, tự kiếm tiền – và kiếm được nhiều hơn tôi từng tưởng tượng khi còn nghe những bài hô hào của đa cấp.

…

Tôi không phản đối ai kinh doanh đa cấp. Nhưng nếu đã làm, hãy nói thẳng – đừng tẩy não.

Hãy để người ta biết rõ cuộc chơi. Ai muốn chơi thì chơi, ai muốn nghỉ thì nghỉ. Còn nếu cứ gắn mác “hội thảo phát triển bản thân”, “đào tạo doanh nhân” – trong khi chỉ bán hàng giá cao và truyền niềm tin mù quáng – thì tôi xin phép… rút lui.

Thời đại mới có hàng trăm phương pháp kiếm tiền online. Thành công không cần phải lừa dối ai cả. Nó đến với người chăm chỉ, người biết học đúng cái cần học, và người không ngại tư duy độc lập.

Thực sự thì tôi cũng rất quý trọng những người tôi gặp trong thời gian đó.
Họ không xấu. Họ không gian dối. Họ chỉ là những người đang đi tìm một cơ hội – giống hệt như tôi ngày ấy. Có người chân thành, có người nhiệt huyết, có người thật sự tin rằng mô hình đó sẽ giúp họ đổi đời. Và tôi không hề trách họ.

Chỉ là… niềm tin cũng cần có chỗ để đặt đúng.

Tôi mong rằng, dù có rẽ lối nào, thì chúng ta cũng sẽ tỉnh táo hơn, sáng suốt hơn, và tìm ra một con đường xứng đáng với lòng tốt và sự nỗ lực của chính mình.