Mộng tưởng phúc lợi cao – Chiếc bẫy thời hiện đại mang tên “hợp tác xã”

Hợp tác xã đã trở lại. Nhưng không còn là cái tên cũ kỹ thời bao cấp, mà là một lớp vỏ bóng bẩy, hào nhoáng hơn: phúc lợi cao. Và một lần nữa, nó lại được tung hô như dấu hiệu của “văn minh phương Tây”.

Nhiều người Việt nhìn sang trời Tây và thán phục: nào là chăm sóc y tế miễn phí, nào là trợ cấp thất nghiệp, nào là bảo hiểm xã hội. Họ ca ngợi điều đó như bằng chứng của một xã hội lý tưởng – nơi ai cũng được quan tâm, ai cũng có phần.

Nhưng có một sự thật ít ai dám nói ra: nhiều người trong chính cộng đồng nhập cư Việt Nam đã và đang sống “ký sinh” trên hệ thống phúc lợi đó.

Họ không làm việc, không đóng thuế, nhưng vẫn đòi hỏi được hưởng trợ cấp, như thể đó là quyền đương nhiên của mình. Vậy đó là lòng nhân đạo hay là… lòng tham được hợp thức hóa?

Hợp tác xã – vết sẹo chưa lành

Chúng ta từng sống trong hợp tác xã. Chúng ta từng biết cảm giác lao động mà chẳng buồn cố gắng, vì có cố cũng chẳng hơn ai.

Chúng ta từng có tem phiếu, từng chia từng cân gạo theo đầu người. Và rồi, chúng ta đã phải trả giá bằng đói nghèo, bằng trì trệ, bằng cả một giai đoạn lịch sử mà ai từng sống qua đều muốn quên.

Đó không chỉ là câu chuyện của Việt Nam. 11 triệu người chết đói ở Liên Xô. 30 triệu ở Trung Quốc. 3 triệu ở Triều Tiên. 2 triệu dưới tay Khmer Đỏ. Tất cả đều nhân danh “bình đẳng”. Nhân danh “ai cũng có phần”. Và cuối cùng – chẳng ai còn gì cả.

Phúc lợi cao – một chiếc hợp tác xã cải tiến?

Ngày nay, cái gọi là phúc lợi cao đang trở thành một dạng “hợp tác xã kiểu mới”, tinh vi hơn, hợp pháp hơn – nhưng không kém phần nguy hiểm.

Khi một xã hội thu thuế cực cao để tài trợ cho các khoản phúc lợi, đó không còn là lòng tốt, mà là sự phân phối cưỡng ép, lấy của người này để đưa cho người khác – bất kể người đó có cố gắng hay không.

Bạn nghĩ rằng đó là công bằng xã hội? Không, đó là cào bằng xã hội.

Khi nhà nước trở thành người “từ thiện hộ”

Công bằng không nên đến từ bàn tay của nhà nước. Công bằng chân chính phải đến từ đạo đức tự thân, từ lòng trắc ẩn, từ sự tử tế tự nguyện.

Khi tất cả được nhà nước “lo giùm”, người ta không còn muốn giúp nhau nữa. Từ thiện nhạt dần. Tình người cạn kiệt. Sự ích kỷ lên ngôi.

Người Mỹ làm từ thiện không phải vì họ giàu, mà vì họ thấy đó là bổn phận công dân. Họ mở công ty, tạo việc làm, đóng góp xã hội – không phải vì bị ép, mà vì họ tin rằng đó là điều đúng đắn.

Đó là lý do tại sao thời kỳ nước Mỹ hùng mạnh nhất, 70% người dân có công việc kinh doanh riêng.

Phúc lợi không sinh ra hạnh phúc. Phúc lợi không sinh ra thịnh vượng. Nó chỉ là dấu hiệu phụ – nếu có – của một xã hội tử tế và tự do.

Cái giá của mộng tưởng

Khi một xã hội chạy theo phúc lợi cao mà không có nền tảng đạo đức vững chắc, không có tự do kinh doanh, không có chính phủ công chính – thì cái được gọi là “phúc lợi cao” thật ra chỉ là sự ăn mòn tích lũy xã hội.

Tích lũy rồi cũng cạn. Khi tiền không còn, thì thuế tăng. Khi thuế tăng, doanh nghiệp nhỏ chết. Người nghèo hơn. Lợi ích nhóm bành trướng. Và rồi, điều không ai ngờ tới xảy ra: xã hội tiến dần về phía độc tài, mà không ai kịp nhận ra.

Những dòng cuối cùng…

Sau tất cả những đổ vỡ, lẽ ra con người phải học được một bài học đơn giản: “làm nhiều thì hưởng nhiều, làm ít thì hưởng ít.” Nhưng thật đau đớn – có vẻ như nhiều người vẫn chưa tỉnh giấc.

Hợp tác xã chưa bao giờ chết. Nó chỉ thay áo mới, với một tên gọi nghe thật êm tai: phúc lợi cao.