Gọi Tên Gia Cát Khổng Minh

Gia Cát Khổng Minh, một nhân vật kiệt xuất trong lịch sử Trung Hoa, không chỉ được biết đến với trí tuệ siêu phàm, mà còn để lại cho hậu thế biết bao bài học sâu sắc về nhân cách, đạo lý và lòng trung thành.

Thế nhưng, ngày nay, có không ít người lại gọi thẳng tên thật của ông là “Lượng” một cách suồng sã, thiếu cân nhắc — như thể đang gọi tên một người quen bình thường. Điều đó, theo tôi, là một sự thiếu tôn trọng nghiêm trọng đối với một bậc danh nhân.

Tên tự là gì? Vì sao phải hiểu?

Trong văn hóa truyền thống Á Đông, ngoài tên khai sinh (tên thật), người ta còn có tên tự. Tên tự thường được đặt khi người ấy đến tuổi trưởng thành, và nó phản ánh lý tưởng, tính cách hoặc chí hướng của người đó.

Người có học, có đức, thường dùng tên tự để xưng hô trong môi trường trang trọng hoặc giữa những người tri kỷ.

Ví dụ:

• Tào Tháo, tên thật là Tào A Man, tên tự là Mạnh Đức.

• Gia Cát Lượng, tên tự là Khổng Minh.

Và người đời sau khi nhắc đến ông, đều kính trọng mà gọi là Gia Cát Khổng Minh, hoặc Vũ Hầu.

“Tên ổng là Lượng, thì gọi là Lượng chứ gọi gì?”

Tôi từng nghe có người nói vậy.

Nhưng giả sử… cha mẹ họ là người có công lớn với đất nước, là người đáng kính trọng, thì liệu họ có vui vẻ không nếu người ta gọi thẳng tên bố mẹ họ ra mỗi ngày, nhắc đi nhắc lại tên một cách tùy tiện?

Tên thật là để ghi trong sử sách.
Còn cách xưng hô, là để thể hiện lòng tôn kính.

Khổng Minh là tên tự. Và lịch sử đã quen gọi ông như thế – Gia Cát Khổng Minh. Hoặc cao hơn, trang trọng hơn, là Vũ Hầu.

Ngay đến Phạm Ngũ Lão – một danh tướng nước ta – cũng từng nhắc đến “Vũ Hầu” bằng tất cả sự kính phục.

Thế thì là người bình thường, liệu có nên gọi thẳng tên ông ấy ra như cách gọi bạn bè?

Tên tự – không phải để khoe, mà là để thể hiện khí chất

Tôi đặt bút danh là Thiên Phong. Nhưng “Phong” ở đây không phải là gió.

Ở một số từ Hán Việt cổ, thì Phong là để chỉ núi.

Vì núi cao thì đón gió, giữ vững mà không lay động, cũng như cách sống mà tôi hướng đến.

Tên tự, theo lẽ xưa, là thứ bạn bè tri kỷ mới gọi, không phải để phô trương hay lấy làm danh tiếng.

Nó không thay cho tên thật, mà là để bổ sung và phản chiếu phần nội tâm của một con người.

Những dòng cuối cùng…

Gọi tên ai đó – không chỉ là một cách xưng hô.

Mà là một biểu hiện của tri thức, và đạo đức.

Chúng ta có thể bàn luận về Gia Cát Khổng Minh, phân tích sách lược của ông, học từ cách ông dụng binh hay trị quốc. Nhưng đừng gọi ông như gọi bạn nhậu.

Một chữ gọi – cũng có thể là một tấm lòng.

Và một người có hiểu biết, sẽ biết dùng chữ đúng lúc, gọi người đúng cách.