Đừng Giao Việc Vì “Ưa Thích” – Bài Học Từ Tử Sản

Thời Xuân Thu, tại nước Trịnh, vị vua là Hãn Hổ có ý định phong đất cho một người tên Doãn Hà để quản lý.

Người này còn trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm. Nhưng Hãn Hổ lại rất thích anh ta, và nói:

“Anh ấy thận trọng, lại lương thiện. Ta thích người này. Giao chức cho anh ấy để có thêm cơ hội học tập, sau này sẽ hiểu đạo lý mà hành xử.”

Lúc ấy, Tử Sản (một bậc hiền thần nổi tiếng) đã thẳng thắn khuyên can:

“Không được.
Ngài thích một người, thì nên làm những điều có lợi cho anh ta.
Giao việc lớn cho người chưa đủ năng lực, chẳng khác nào để một người không biết dùng dao mà bắt anh ta cầm dao chặt vật – chẳng những làm hỏng việc, mà còn tự làm mình bị thương.”

Tử Sản tiếp lời:

“Chúa công thương người ta mà lại để người đó gánh trách nhiệm vượt quá khả năng – thì chính là đang hại người ta.
Một tấm lụa quý, chẳng lẽ giao cho thợ may dở để cắt?
Chức vị quan trọng không phải là công cụ học tập. Chính sự không phải là nơi để thực tập.
Nếu ngài muốn anh ta học, thì phải cho học xong mới dùng, chứ không phải dùng để học.”

Và ông kết thúc bằng một hình ảnh rất thực tế:

“Cũng như đi săn – chỉ người đã quen cưỡi ngựa và bắn cung mới có thể săn được mồi.
Còn người chưa từng luyện tập, thì chỉ lo sợ mình có bị ngã ngựa hay bắn nhầm không – còn đâu tâm trí để nghĩ đến việc săn bắn nữa?”

Một lời khuyên khiến vua tỉnh ngộ

Nghe xong, Hãn Hổ thở dài nói:

“Những lời ông nói, quả thật đúng. Ta nghe rằng quân tử biết nhìn xa, còn kẻ tiểu nhân chỉ biết nhìn cái trước mắt – ta đúng là kẻ tiểu nhân rồi.

Y phục mặc trên người, ta còn biết giữ gìn.
Mà chức vụ – thứ có thể bảo vệ cả quốc gia – lại giao bừa chỉ vì thích một người.
Nếu không có ông nhắc, e rằng ta đã phạm sai lầm lớn.”

Những dòng cuối cùng…

Trong công việc cũng vậy.
Giao việc vì cảm tình là đang hại cả người được giao lẫn chính mình.
Một người tốt, chưa chắc đã phù hợp. Một người bạn, chưa chắc đã làm được việc.

Muốn người khác trưởng thành, thì hãy cho họ thời gian để học và luyện,
chứ đừng lấy cả tổ chức ra làm chỗ… tập sự.

Nếu bạn là lãnh đạo – hãy tỉnh táo.
Thích một người không có nghĩa là nên giao việc cho họ.
Thật sự thương họ, thì hãy giao việc vừa sức, đúng lúc.