Critical thinking, tôi nghĩ nó không phải nên dịch là ‘tư duy phản biện’, phải không. Theo tôi nó là một dạng nghĩ sâu, phán đoán, và tư duy một cách sáng suốt, lý trí. Tức là nghĩ sâu. Còn nếu cứ ‘phản biện’, thì cứ bới móc để vạch lỗi trong vô tận, vậy cũng không đúng.

Thời nhà Tống, người ta đã lập ra cả một cơ quan hành chính, chuyên dùng để ‘phản biện’, được gọi là Gián quan, tức là quan can gián. Nhưng thay vì can gián hoàng đế, thì họ lại tập trung để “can gián” các quan. Tức là cứ phản biện các chính sách được đưa ra.

Mà các chính sách đưa ra, luôn có mặt tốt và mặt xấu. Khi mà cứ phản biện như vậy, cuối cùng làm quá đà đến mức các chính sách khó có thể thực thi, hoặc thực thi không triệt để. Cuối cùng mấy chục năm cứ đổi chính sách cải cách.

Tôi không thích từ ‘phản biện’ lắm.

Thực ra, nếu có người đưa ra quan điểm và tư duy lệch lạc, thì chúng ta nên phản biện, chúng ta có thể phản biện để những người khác cùng hiểu điều đúng.

Nhưng nếu có người đưa ra quan điểm chưa đúng, hoặc thiếu sót. Thì nên góp ý bổ sung.