Xuân thu Chiến quốc (89) Kinh Kha hành thích Tần vương. Tráng sĩ một đi không trở lại

Người phái Kinh Kha hành thích Tần vương là Thái tử Cơ Đan của nước Yên, còn gọi là Thái tử Đan. Theo “Sử ký – Thích khách liệt truyện” ghi lại, thời mà Tần vương còn làm con tin ở nước Triệu, hai người Thái tử Đan và Tần vương Doanh Chính vui chơi với nhau rất vui vẻ, sau này khi Doanh Chính trở về nước Tần làm Tần vương, Thái tử Đan lại đến nước Tần làm con tin.

Thái tử Đan tin rằng Tần vương là bạn cũ lâu năm, nên sẽ đối đãi với ông ta rất tốt. Nhưng không ngờ Tần vương lại đối xử với Cơ Đan không hề khách khí. Thái tử Đan rất tức giận, ông ta lén từ nước Tần về lại nước Yên, sau đó tìm người để hành thích Tần vương.

Thái tử Đan sau khi về lại nước Yên, một tướng quân của nước Tần là Phàn Ư Kỳ cũng chạy đến nước Yên. Phàn Ư Kỳ là một người vô cùng thống hận Tần vương. Bởi vì ông ta đã phạm tội, và toàn bộ người thân đã bị tru di. Phàn Ư Kỳ chạy trốn đến nước Yên, Thái tử Đan lưu ông ta lại.

Thầy của Thái tử Đan là Cúc Vũ, đã vô cùng phản đối cách làm của người học trò, ông nói: “Để nước Tần cường đại mà oán hận thâm sâu nước Yên như vậy, thì nước Yên đã gặp nguy hiểm rồi. Hiện nay ngài cho lưu lại Phàn Ư Kỳ – người mà Tần vương thống hận, giống như đặt miếng thịt trên đường có hổ đi qua, sẽ mang đến cho nước Yên nguy hiểm vô cùng.

Hiện tại nước Yên nên làm hai việc. Việc thứ nhất là đưa Phàn Ư Kỳ đến Hung Nô lánh nạn, như vậy nước Yên sẽ không còn nguy hiểm nữa. Việc thứ hai là Thái tử hãy nhanh chóng thiết lập liên minh hợp tung, liên kết Tề, Sở và Tam Tấn để cùng nhau kháng Tần”.

Thái tử Đan trả lời: “Thầy à, cách nghĩ mà thầy đề xuất, thời gian thực thi rất dài, sẽ không có được hiệu quả gì đâu. Hiện tại trò không đợi được, Phàn Ư Kỳ bị khốn cùng đến đầu hàng, trò không thể đuổi ông ta đi được”.

Cúc Vũ thấy Thái tử Đan không nghe khuyên can, bèn tiến cử một thích khách là Điền Quang. Thái tử Đan khi cho người mời Điền Quang, thì Điền Quang đã là một ông lão. Trong “Sử ký” miêu tả Điền Quang bằng hai chữ ‘gù lưng’.

Sau khi Thái tử Đan mời Điền Quang đến cung điện, bèn cùng Điền Quang bàn bạc sự việc thích sát Tần vương. Điền Quang nói: “Thiên lý mã lúc trẻ sung sức, một ngày có thể đi ngàn dặm, nhưng đến lúc nó già yếu, thì một con ngựa thường cũng chạy nhanh hơn nó. Ngài nghe đến danh tiếng của thần, đó là lúc thần còn trẻ. Còn bây giờ thần đã già rồi, không làm được việc ấy đâu”.

“Thần muốn xem những dũng sĩ xung quanh ngài, xem có người nào có thể làm thích khách không”. Thái tử Đan bèn đưa ra ba võ sĩ yêu thích nhất của mình, một người tên là Hạ Phù, một người là Tống Ý, người cuối cùng là Vũ Dương, Thái tử Đan gọi họ đến cho Điền Quang xem.

Điền Quang xem xong ba người rồi nói: “Ba người này đều không được. Hạ Phù là người ‘huyết dũng’ (血勇), tức giận ắt đỏ mặt. Tống Ý là người mạch dũng (脈勇), tức giận ắt xanh mặt. Còn Vũ Dương là người ‘cốt dũng’ (骨勇) tức giận mặt trắng bệch. Thần biết có một người tên Kinh Kha, đây là người ‘thần dũng’ (神勇), khi tức giận mặt không hề biến sắc, dũng mãnh phi thường. Người này mới có thể làm thích khách”.

Thái tử Đan hỏi Điền Quang: “Ông có thể giới thiệu Kinh Kha cho ta không?”. Điền Quang đồng ý. Điền Quang bèn rời chỗ Thái tử Đan rồi lên xe. Trước khi lên xe, Thái tử Đan nói với Điền Quang: “Ta với ông đang bàn quốc gia đại sự, thỉnh ông ngàn vạn lần đừng tuỳ tiện nói cho người khác”. Điền Quang nói: “Không có vấn đề gì”.

Điền Quang gọi Kinh Kha đến nơi ông ta ở, đem sự việc này nói với Kinh Kha. Ông hỏi Kinh Kha: “Kinh Kha, anh có muốn đến gặp Thái tử không?”. Kinh Kha đã đồng ý.

Trước khi khởi hành, Điền Quang nói với Kinh Kha: “Trước khi ta nói chuyện này với cậu, Thái tử Đan từng nói với ta rằng, đây là chuyện quốc gia đại sự, không thể tuỳ tiện nói với người khác. Lão già như ta đây còn bị người khác nghi ngờ, sợ ta không thể giữ bí mật, đây thực là điều sỉ nhục”. Thế là Điền Quang ở trước mặt Kinh Kha mà tự vẫn.

Kinh Kha đi gặp Thái tử Đan, Thái tử Đan đem toàn bộ kế hoạch nói cho Kinh Kha. Kinh Kha đáp: “Việc đại sự của quốc gia, kẻ hèn kém như thần, chỉ sợ không đủ sức hoàn thành nhiệm vụ”.

Chúng ta thấy rằng phản ứng của Kinh Kha khi hành thích Tần vương khác với phản ứng của Chuyên Chư khi thích sát Ngô vương Liêu. Kinh Kha có sự dè dặt nhất định.

Nhưng Thái tử đã khấu đầu trước Kinh Kha, một mực khuyên Kinh Kha đừng từ chối, sau đó Kinh Kha đồng ý.

Thái tử Đan đối xử với Kinh Kha vô cùng tốt. Ông xây cho Kinh Kha một căn nhà tráng lệ, sau đó không ngừng cấp cho Kinh Kha các chủng các dạng lễ vật quý giá, rồi cả vàng kim, ngựa tốt, mỹ nữ, ông chỉ sợ Kinh Kha trong lòng không vui. Sự ưu ái của Thái tử Đan đối với Kinh Kha đã vượt quá mức độ thông thường.

Trong “Sử ký” có ghi lại, có một lần Kinh Kha cùng Thái tử Đan vui chơi, trong cung của Thái tử Đan có một ao nước, trong ao nước có một con rùa đen, con rùa đen thò đầu khỏi mặt nước. Kinh Kha bèn lấy một tấm ngói ném vào con rùa. Thái tử Đan lập tức dùng hòn bi bằng vàng đưa cho Kinh Kha rồi nói: “Nếu anh muốn ném con ô quy này, thì hãy dùng hòn bi bằng vàng này đi”.

Có một lần Thái tử Đan cùng Kinh Kha cưỡi ngựa ra ngoài, Thái tử Đan có một con thiên lý mã rất tốt, Kinh Kha ngẫu nhiên nói: “Thần nghe nói gan ngựa hương vị rất ngon”. Thái tử Đan lập tức làm thịt con thiên lý mã của mình, lấy gan của ngựa làm thành món ăn dâng cho Kinh Kha.

Còn có một lần khi Kinh Kha dùng bữa cùng với Thái tử Đan, một mỹ nhân đánh đàn cho họ nghe. Khi Kinh Kha thấy mỹ nhân này bèn nói: “Đôi tay đó đẹp làm sao!”. Đến chiều, Kinh Kha nhận được một chiếc hộp, anh mở ra thì chính là đôi tay của mỹ nhân.

Qua điều này, chúng tôi thấy ở Thái Tử Đan và Kinh Kha có một sự man rợ không tưởng tượng nổi. Thái Tử Đan đã chặt đôi tay của hầu nữ để tặng cho Kinh Kha, thế mà Kinh Kha lại còn nhận. Nếu đứng ở góc độ của một người lương thiện bình thường, thì việc chặt tay người khác chỉ vì thích, đó là việc không thể chấp nhận được. Nếu quốc gia được dẫn dắt bởi một Thái tử tàn nhẫn như vậy, thì nước Yên nguy rồi.

Sau này khi nước Triệu diệt vong, Thái tử Đan hy vọng Kinh Kha nhanh chóng hành thích Tần vương. Thái tử nói với Kinh Kha: “Ta rất thích tiên sinh, hy vọng có thể phụng dưỡng anh lâu dài, nhưng nếu nước Tần tấn công nước Yên, nước Yên ta sẽ tiêu mất, đến lúc đó ta có muốn cung phụng anh cũng không thể nào”. Ý tứ là muốn Kinh Kha hành thích Tần vương.

Kinh Kha nói với Thái tử Đan: “Nếu thần đi hành thích Tần vương, khi gặp ông ấy phải có lễ vật ra mắt, phải cần hai thứ. Thứ nhất là bản đồ vùng Đốc Kháng của nước Yên, đây là một vùng đất phì nhiêu, cũng là vùng đất mà nước Tần ‘thèm đến nhỏ dãi’. Ngoài ra còn phải có thủ cấp của tướng quân Phàn Ư Kỳ, bởi vì Tần vương rất hận Phàn Ư Kỳ. Nếu thần có thể dâng đầu Phàn tướng quân, vậy thì Tần vương nhất định sẽ gặp thần”.

Thái tử Đan nói: “Phàn tướng quân lúc gặp khốn cùng thì đến nương nhờ ta, ta thực sự không nhẫn tâm giết ông ấy”.

Thế là Kinh Kha lặng lẽ đến gặp Phàn Ư Kỳ, ông nói với Phàn Ư Kỳ rằng: “Tần vương đã diệt gia tộc của ông, lẽ nào tướng quân không muốn báo thù sao?”.

Phàn Ư Kỳ đáp: “Mỗi khi ta nghĩ đến Tần vương, ta đều nghiến răng nghiến lợi, trong tâm cực kỳ đau đớn thống khổ, nhưng ta không có cách nào”.

Kinh Kha nói: “Tôi có một cách, nếu tôi có được thủ cấp của ông, Tần vương nhất định sẽ gặp tôi. Đến lúc đó, tay trái tôi nắm chặt vạt áo của Tần vương, tay phải tôi dùng dao găm đâm hắn, như thế chẳng phải thù của tướng quân đã báo được rồi ư”.

Phàn Ư Kỳ khi đó đứng lên, cởi y phục của mình ra, lộ nửa phần vai. Ông nói: “Ta nghĩ không ra cách nào, không ngờ đến hôm nay cậu lại cho ta chủ ý tốt như thế”. Thế là Phàn Ư Kỳ vung kiếm tự vẫn.

Kinh Kha sau khi lấy đầu của Phàn Ư Kỳ, ông đến gặp Thái tử Đan. Ông nói với Thái tử Đan: “Ngài đã chuẩn bị con dao găm để thần hành thích Tần vương chưa?”.

Thái tử Đan đáp: “Ta đã sớm chuẩn bị rồi”.

Thái tử Đan đã tìm một bà lão họ Từ, còn gọi là Từ phu nhân. Từ phu nhân dùng độc dược để luyện chung với kim loại, tạo thành thanh chủy thủ này. Thanh chủy thủ này chỉ cần vạch một vết thương nhỏ bằng sợi tóc, thì người bị thương ấy sẽ lập tức chết ngay.

Kinh Kha sau khi chuẩn bị đầy đủ ba thứ là thanh chủy thủ, thủ cấp Phàn Ư Kỳ và bản đồ vùng Đốc Kháng, ông mới có thể xuất phát. Đến ngày lên đường, phàm những người biết việc này đều đến bờ Dịch Thuỷ để đưa tiễn Kinh Kha, những người này đều mặc y phục màu trắng, giống như đang làm tang sự.

Ở Dịch Thuỷ đặt một tiệc rượu tống biệt, một người bạn của Kinh Kha là Cao Tiệm Ly, đã gõ trúc mà xướng ca rằng: “Gió hiu hiu thổi, Dịch Thuỷ lạnh căm, tráng sĩ một đi không trở lại…”. Tiếng ca rất khẳng khái bi tráng, gió lạnh thổi tóc mọi người tung bay.

Kinh Kha lên xe, đầu không ngoảnh lại, một mực đánh xe đến nước Tần. Sau khi đến Tần, đầu tiên Kinh Kha bỏ tiền để hối lộ người được Tần vương vô cùng sủng ái là Mông Gia, nhờ ông ta nói với Tần vương là nước Yên vô cùng sợ hãi, rất sợ nước Tần tấn công, cho nên nước Yên mang đến thủ cấp của Phàn Ư Kỳ và bản đồ vùng đất Đốc Kháng cho Tần vương.

Tần vương vô cùng cao hứng, ngày hôm sau thiết đặt lễ tiết ‘cửu tân’ để đón tiếp Kinh Kha. Đây là lễ tiết ngoại giao cao cấp nhất. Kinh Kha mang thủ cấp của Phàn Ư Kỳ đến, còn có cả bản đồ Đốc Kháng. Tần Vũ Dương theo sau Kinh Kha.

Trước đó một thời gian, Điền Quang mới chỉ nhìn qua mà đã biết Tần Vũ Dương là người cốt dũng. Tức là khi tức giận thì mặt trắng bệch. Không ngờ đúng thật như vậy. Khi vào hoàng cung, sắc mặt Tần Vũ Dương trắng bệch như người chết, thị vệ của Tần vương thấy được thì hỏi: vì sao mặt anh ta biến sắc như vậy? Kinh Kha mới quay lại nhìn Vũ Dương, ông cười rồi nói: “Hắn ta là kẻ quê mùa nơi sơn dã, trước giờ chưa thấy được uy nghi của Tần vương, mong đại vương cho hắn ta cơ hội để hắn ta có thể hoàn thành lần đi sứ này”.

Tần vương ở phía trên nói: “Thế thì Vũ Dương không cần phải lên điện, để Kinh Kha lên là được rồi”.

Kinh Kha đem bản đồ Đốc Kháng và thủ cấp Phàn Ư Kỳ lên cho Tần vương. Kinh Kha mở tấm bản đồ trước mặt Tần vương, cầm lấy thanh chủy thủ bên trong bản đồ, đợi đến khi bản đồ mở xong, thanh chủy thủ sẽ dần lộ ra. Câu chuyện này lưu lại một câu thành ngữ là “đồ cùng chủy kiến”, tức là ‘hết bản đồ, thấy dao găm’.

Tần vương vừa thấy thanh chủy thủ, ông sợ quá vội lùi về phía sau. Kinh Kha lập tức chộp lấy tay áo của Tần vương, sau đó tay phải rút thanh chủy thủ ra. Tần vương cố sức vùng vẫy thì tay áo rách đứt. Tần vương đứng dậy chạy, Kinh Kha cầm chủy thủ đuổi theo sau.

Theo phép tắc của nước Tần, tất cả các võ sĩ thông thường nếu không được gọi thì không thể lên điện đường, cho nên dù là võ sĩ rất nhiều, nhưng họ đều cầm vũ khí ở dưới điện. Trên điện toàn bộ là quan văn, Tần vương chạy xung quanh bình phong, rồi chạy xung quanh cột trụ. Tần vương mang theo kiếm, ông muốn rút kiếm nhưng rút mãi không được.

Có một thị vệ hét to rằng: “Đại vương sao không đẩy kiếm ra đằng sau, như thế chẳng phải sẽ rút được sao?”.

Lúc Kinh Kha đang đuổi theo sau, khi đó còn có một thầy thuốc của Tần vương là Hạ Vô Thả, trong tay ông cầm một bao thuốc, ông lấy bao thuốc ném vào người Kinh Kha. Kinh Kha dùng cánh tay hất bao thuốc ra, điều này làm Kinh Kha chậm một nhịp, Tần vương nhân cơ hội này rút được bảo kiếm.

Tần vương Doanh Chính là một người võ công rất cao, ông rút được bảo kiếm thì không chạy nữa. Ông quay lại và giao chiến với Kinh Kha. Kiếm thì dài còn chủy thủ thì ngắn, cho nên Tần vương chiếm ưu thế khi giao chiến. Chủy thủ của Kinh Kha còn chưa đâm được lên thân Tần vương thì bảo kiếm của Tần vương đã đâm trúng đùi Kinh Kha, Kinh Kha ngay lập tức ngã xuống đất. Sau đó, Tần vương lại dùng bảo kiếm chém Kinh Kha, Kinh Kha dùng tay đỡ, cánh tay bị chặt đứt.

Kinh Kha thấy mình không thể hành thích được Tần vương, thế là ông ném chủy thủ thẳng về phía trước, hy vọng có thể một đao lấy mạng Tần vương, nhưng phát ném đó bị Tần vương tránh được. Lúc này, Kinh Kha đã không còn vũ khí nữa rồi. Ông bị Tần vương đâm 8 nhát kiếm, toàn thân đều bị thương.

Kinh Kha dựa vào cột trụ, hai chân dang ra để tạo thế ngồi, máu chảy đầm đìa, miệng thì liên tục lăng mạ Tần vương. Ông nói: “Động tác của ta vừa rồi quá chậm, ta vốn dĩ sẽ nắm chặt ngươi, sau đó dùng chủy thủ uy hiếp ngươi, yêu cầu ngươi ký kết hiệp ước với ta, trả lại những vùng đất mà nước Tần xâm chiếm, trả lại cho chư hầu, nhưng không ngờ người lại thoát được”. Khi đó, Tần vương lại đâm một nhát nữa để kết liễu Kinh Kha.

Sự việc Kinh Kha hành thích Tần vương, trong “Sử ký” ghi lại rất chi tiết. Câu chuyện của Kinh Kha trong “Thích khách liệt truyện”, Tư Mã Thiên viết dài nhất, còn có một đoạn thuyết minh kèm theo. Tư Mã Thiên nói: “Khi đó ở trên triều, Hạ Vô Thả – người mà ném bao thuốc lên người Kinh Kha, là bạn của thầy Tư Mã Thiên là Đổng Trọng Thư, cho nên sự việc mà Hạ Vô Thả chứng kiến là rất rõ ràng. Sau đó, Hạ Vô Thả miêu tả cho Đổng Trọng Thư, Đổng Trọng Thư miêu tả cho Tư Mã Thiên, do đó toàn bộ câu chuyện được Tư Mã Thiên viết rất sinh động chi tiết, quá trình cũng rất chi tiết.

Câu chuyện ‘Kinh Kha thích Tần’, sau này có một chú thích trong “Đông Chu liệt quốc chí”. Những năm Càn Long triều Thanh có một người là Thái Nguyên Phóng, ông đã có một bình luận đánh giá rằng: “Thái tử Đan là người không hiểu đại sự của thiên hạ. Đến những năm cuối thời Chiến Quốc, phương thức tư duy của con người đã khác thời Xuân Thu. Vào thời Xuân Thu, Tào Mạt dùng dao uy hiếp Tề Hoàn Công, yêu cầu Tề Hoàn Công trả lại vùng đất đã chiếm của nước Lỗ. Tề Hoàn Công sau khi đáp ứng, đã trả lại những vùng đất ấy. Nhưng nếu Kinh Kha dùng chủy thủ uy hiếp Tần vương, thì có thể Tần vương chỉ giả vờ đồng ý. Hễ chuỷ thủ hạ xuống rồi, Tần vương liệu có thật sự tuân thủ lời hứa chăng? Nếu Tần vương không tuân thủ lời hứa, Thái tử Đan dùng biện pháp gì tiếp theo? Cho nên sự việc này ngay từ đầu đã không được rồi”.

Sau này, khi có rất nhiều người bình luận sự việc này, họ đều cho rằng việc ‘Kinh Kha hành thích Tần vương’ sẽ đẩy nhanh việc nước Yên diệt vong, bao gồm cả Tô Tuân – một trong bát đại gia thời Tuỳ – Đường. Khi Tô Tuân viết trong “Lục quốc luận” cũng đã đề cập đến vấn đề này.

Sau sự này, Tần vương Doanh Chính đại nộ, năm tiếp theo đã phát binh tấn công nước Yên, toàn bộ nước Yên diệt vong. Yên vương Cơ Xỉ mang Thái tử Đan chạy đến Liêu Đông, chính là bán đảo Triều Tiên ngày nay, họ ‘ngắc ngoải hơi tàn’ một thời gian. Do quân đội nước Tần uy hiếp cấp bách, Yên vương Xỉ vì để tiêu đi nộ khí của Tần vương, ông bèn giết con mình là Thái tử Đan, rồi đem thủ cấp thái tử đưa cho Tần vương.

Khi nước Yên diệt vong, nước Hàn cũng đã diệt vong trước đó, nước Triệu trên cơ bản cũng bị diệt, nước Triệu chỉ còn lại vài trăm dặm đất. Trên cơ bản, đất đai của nước Triệu và nước Yên đều bị nước Tần chiếm lĩnh.

Kết quả của chuyện ‘Kinh Kha thích Tần’ là nước Tần đẩy nhanh tốc độ tiêu diệt nước Yên, bộ phận còn lại của nước Yên lui về trấn thủ ở Liêu Đông, năm đó là năm 226 TCN. Năm 225 TCN, nước Tần thuỷ công Đại Lương, tiêu diệt nước Ngụy. Năm 223 TCN, đại tướng nước Tần là Vương Tiễn tiêu diệt nước Sở. Năm 222 TCN nước Tần tiêu diệt nước Yên và nước Liêu Đông. Lúc này trong sáu nước chỉ còn lại nước Tề.

Nước Tề nằm ở cực đông của Trung Quốc, cho nên trong quá khứ ngăn cách với nước Tần bởi Tam Tấn, phía nam lại cách Tần bởi nước Sở, cho nên nước Tề cảm thấy bản thân rất an toàn. Nước Tề trong 40 năm chưa hề tu bổ thiết bị quân sự. Họ cho rằng bản thân có quan hệ liên minh với nước Tần, mỗi lần nước Tần diệt một nước, nước Tề đều phái sứ thần đến nước Tần để chúc mừng. Nước Tần cũng hậu đãi sứ giả, biểu thị quan hệ hai nước sẽ tiếp tục hữu hảo.

Đợi đến khi Tam Tấn, Yên và Sở bị diệt, chỉ còn lại mỗi nước Tề, khi này nước Tề mới cảm thấy sự nguy hiểm. Lúc này Tề vương mới chuẩn bị phòng vệ, nhưng đã quá muộn rồi. Đại quân nước Tần áp sát, nước Tề trong 40 mấy năm chưa từng đánh trận, căn bản không có bất kỳ năng lực chống đỡ nào, cho nên chỉ trong vòng vài tháng, nước Tần đã hoàn toàn chiếm lĩnh được nước Tề.

Đến năm 221 TCN, Tần vương Doanh Chính diệt sáu nước, hoàn thành việc thống nhất thiên hạ, kiến lập nên quốc gia ‘trung ương tập quyền’ lớn mạnh. Tần vương trở thành Tần Thuỷ Hoàng.

Giai đoạn lịch sử ‘Đông Chu liệt quốc’ đã kết thúc rồi. Khi chúng tôi nói về đoạn lịch sử này, chúng tôi đã kể rất nhiều đại sự phát sinh trong lịch sử, cũng thuận tiện phân tích một chút liên quan đến một số học thuyết của Binh gia, Nho gia, Pháp gia và Tung hoành gia.

500 năm này, chính là thời kỳ Đông Chu liệt quốc, đây chính là một biến cục vô cùng to lớn trong lịch sử. Sân khấu biến cục này, nó đã ảnh hưởng sâu sắc đến quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá và phương thức quản lý xã hội của Trung Quốc sau này.

Thế thì sân khấu biến cục này ảnh hưởng như thế nào đến lịch sử sau này, chúng tôi sẽ phân tích trong tập tiếp theo. Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.