Xuân thu Chiến quốc (86) Lã Bất Vi qua đời, Lý Tư lên thay chức Thừa Tướng nước Tần

Năm 257 TCN, Lã Bất Vi hối lộ binh sĩ giữ cổng của nước Triệu, trong tình huống thành Hàm Đan bị vây khốn nhưng vẫn mang được Dị Nhân rời nước Triệu. Năm 249 TCN, Dị Nhân kế vị làm vua, đây là Tần Trang Tương Vương. Ba năm sau, Tần Trang Tương Vương băng hà, con trai ông là Doanh Chính kế vị. Đây chính là Tần Thuỷ Hoàng thống nhất thiên hạ sau này.

Lại nói, Tần vương Doanh Chính lên ngôi khi chỉ mới 13 tuổi. Theo “Lã Bất Vi liệt truyện”, ông đã phải làm con tin 8 năm ở nước Triệu, đợi đến khi ông cố nội là Tần Chiêu Tương Vương qua đời, Tần Thuỷ Hoàng mới có thể trở lại nước Tần.

Bởi vì Tần Thuỷ Hoàng kế vị khi tuổi đời còn rất nhỏ, cho nên chính trị quốc gia nằm trong tay Lã Bất Vi. Năm 238 TCN, nước Tần phát sinh nội loạn Trường Tín Hầu Lao Ái, cuộc nổi loạn bị Tần vương Doanh Chính dẹp sạch. Do cuộc nổi loạn này có liên quan đến Lã Bất Vi, cho nên Tần vương đã bãi chức Tướng quốc của Lã Bất Vi.

Vì danh tiếng của Lã Bất Vi rất lớn, cho nên chư hầu các nước mỗi lần đến Hàm Dương, đều đi bái kiến Lã Bất Vi, sứ giả các nước cứ lũ lượt kéo đến bái kiến Lã Bất Vi. Một số nước còn thỉnh Lã Bất Vi đến nước họ làm quan.

Qua một năm như vậy, Tần vương Doanh Chính không thể chịu được bèn viết một phong thư hỏi Lã Bất Vi: “Rốt cuộc ông đã cống hiến bao nhiêu cho nước Tần, mà được phong vương ở Hà Nam, có 10 vạn hộ hầu; ông rốt cuộc có quan hệ thân thích gì với Tần, đến nỗi tôi phải gọi ông là Trọng Phụ. Hiện tại tôi muốn lưu đày ông và gia đình đến Tứ Xuyên”.

Lã Bất Vi sau khi tiếp nhận phong thư, ông sợ bị Tần vương truy cứu trách nhiệm nên đã uống rượu độc tự tử. Theo “Tư trị thông giám” ghi lại: “Sau khi Lã Bất Vi mất, đại thần tôn thất của nước Tần tâu với Tần vương rằng: Phàm là bọn khách khanh đến nước Tần, chúng đều vì toan tính cho lợi ích nước chúng chứ không hết lòng vì nước Tần. Do đó, thỉnh cầu đại vương trục xuất tất cả những người nước ngoài về nước”.

Khi đó, ở nước Tần còn xảy ra một chuyện quan trọng. Trong “Sử ký – Lý Tư liệt truyện” có viết: “Khi đó nước Hàn có một công trình sư, họ Trịnh tên Quốc. Ông ta từ nước Hàn đến nước Tần, mang theo một sứ mệnh, chính là khiến nước Tần tốn lượng lớn tiền tài để xây dựng và tu sửa thuỷ lợi. Nước Hàn hy vọng thông qua công trình sư như vậy để chuyển sự tập trung của nước Tần từ chiến tranh sang công việc trong nước.

Kết quả sự việc này bị phát hiện khiến Tần vương rất tức giận, ông bèn muốn trừng phạt Trịnh Quốc. Trịnh Quốc nói: ‘Công trình thuỷ lợi này tuy rằng hao phí tiền tài trong vài năm, nhưng cái lợi của nó là thiên thu vạn đại’. Sau đó Tần vương tục cho Trịnh Quốc xây dựng công trình thuỷ lợi”. Sau khi hoàn thành, đây là kênh đào Trịnh Quốc rất nổi tiếng hiện nay.

Còn trong “Sử ký – Hà cừ thư” có ghi lại: “Kênh đào Trịnh Quốc khi xây dựng đã đào rất nhiều đất, dùng đất đó để bồi đắp chỗ trũng và phủ lên chỗ đất ngập mặn của nước Tần, khiến cho vùng Quan Trung tăng thêm 4 triệu mẫu đất màu mỡ”.

Trong “Hà cừ thư” còn viết thêm: “Quan Trung vì đất đai màu mỡ nên không có năm nào mất mùa, Tần nhờ vậy mà nước giàu binh mạnh, nguyên nhân là nhờ có kênh đào Trịnh Quốc”.

Khi đó Tần vương đã phát hiện kế hoạch, phát hiện âm mưu của Trịnh Quốc. Tần vương cảm thấy những người nước khác đến nước Tần, bao gồm cả công trình sư như Trịnh Quốc, họ đều vì nước họ mà toan tính, cho nên ông muốn trục xuất tất cả khách khanh nước ngoài.

Thế là Tần vương Doanh Chính hạ lệnh, Lệnh này gọi là ‘Trục khách lệnh’. Trong những người bị trục xuất có một người là Lý Tư. Lý Tư khi đó là môn khách của Lã Bất Vi. Ông đã viết một phong thư cho Tần vương, đây là bức thư vô cùng nổi tiếng tên là ‘Gián trục khách thư’. Nó được ghi trong “Sử ký – Lý Tư liệt truyện”.

Trong thư, Lý Tư nhắc đến những khách khanh và cống hiến của họ đối với nước Tần: “Năm đó khi Tần Mục Công tranh bá, thì những Bách Lý Hề, Kiển Thúc, Phi Báo, Công Tôn Chi, những mưu thần dũng tướng đó đều không phải người nước Tần.

Sau này, Thương Ưởng từ nước Vệ sang nước Tần để cải cách pháp luật, Trương Nghi từ nước Nguỵ đến nước Tần, giúp giải tán liên minh hợp tung của chư hầu, Phạm Thư từ nước Nguỵ đến nước Tần chế định sách lược ‘viễn giao cận công’, thống nhất thiên hạ. Cho nên, cống hiến của tân khách đối với nước Tần thật vô cùng to lớn”.

Lý Tư cuối cùng viết: “Thần nghe nói, Thái Sơn nếu không cho đất đắp lên thì không thể cao, nước biển không dung nạp suối nhỏ thì không thể sâu, Thánh nhân không từ chối dân thường mới có thể làm sáng cái đức, mà hôm nay nếu đem toàn bộ nhân tài ở nước khác đuổi ra khỏi Tần, họ vì nước Tần không có đất dụng võ mà đến nước khác, thế thì điều này đối với an toàn của nước Tần sẽ là uy hiếp lớn nhất”.

Tần vương đọc xong lá thư liền lập tức dỡ bỏ trục khách lệnh.

Gián trục khách thư của Lý Tư đã thay đổi chủ kiến của Tần vương. Tần vương đã tự mình đến bái kiến Lý Tư. Lý Tư khi đó đề xuất cho Tần vương một chủ ý. Trong “Tư trị thông giám” có ghi lại: “Hy vọng Tần vương lấy ra một món tiền để đến các nước. Nếu có thể mua chuộc những người giàu hoặc người nổi tiếng của các nước, thì để họ phục vụ nước Tần. Còn nếu họ không bị mua chuộc thì ám sát họ. Như thế trong quá trình thống nhất thiên hạ, trở lực sẽ giảm đi rất rất nhiều”.

Cách làm này của Lý Tư, không lấy sức mạnh quân sự để thống nhất thiên hạ, mà là dùng kế ly gián chia rẽ rồi làm suy yếu 6 nước còn lại. Như thế, phí tổn khi thống nhất thiên hạ sẽ giảm xuống đáng kể. 16 năm sau, toàn bộ 6 nước đã bị diệt vong. Dần dần, Lý Tư đã dần lên đến chức thừa tướng của Tần.

Vậy thì Lý Tư là người như thế nào mà lợi hại đến vậy? Chúng tôi sẽ kể tiếp câu chuyện trong tập tiếp theo. Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.

https://www.youtube.com/watch?v=2kdwFiB6XRo