Xuân thu Chiến quốc (84) Phạm Thư công thành thân thoái, ra đi trong thanh thản

Phạm Thư vốn là người nước Ngụy, thuở còn trẻ do bị hãm hại nên phải đến nước Tần. Sau khi đến nước Tần, ông đã được Tần vương vô cùng trọng dụng. Phạm Thư vạch ra kế sách “xa thân gần đánh”, nước Tần đã kết giao với các chư hầu phương xa, nhưng lại từng bước đánh chiếm các nước lân cận. Nước đầu tiên mà Phạm Thư muốn đánh chính là quê hương mình, là nước Ngụy.

Trong suốt mấy chục năm làm quan, Phạm Thư luôn đưa ra những chủ ý hay, giúp Tần Chiêu Tương vương từng bước đánh chiếm các nước chư hầu. Và cũng giúp Tần vương dần dần thu phục quyền lực của các trọng thần về tay mình. Có thể nói: Phạm Thư giống như một “người thầy” được Tần Chiêu Tương vương kính trọng.

Tuy nhiên, vào những năm cuối, Phạm Thư đã liên tục đưa ra những quyết sách sai lầm. Ông vì không muốn Bạch Khởi có chức cao hơn mình, nên đã gièm pha. Tần vương lệnh cho Bạch Khởi lui binh, bỏ lỡ cơ hội tiêu diệt nước Triệu.

Sau đó, Phạm Thư lại gièm pha về Bạch Khởi một lần nữa. Tần vương vốn đã khó chịu với Bạch Khởi vì cái tính cứng đầu không nghe lời, nay lại bị Phạm Thư gièm pha. Tần vương đã hạ lệnh để Bạch Khởi tự sát. Nước Tần mất đi một vị đại tướng.

Mặc dù Bạch Khởi có chút giận dỗi với Tần vương, nhưng dù sao ông cũng là vị tướng bách chiến bách thắng. Quân vương không nên vì chút giận dỗi mà sát hại người có tài. Quyết định hạ sát Bạch Khởi đã làm Tần vương hối tiếc mãi không thôi. Và người gièm pha về Bạch Khởi lại chính là Phạm Thư.

Sự việc đã rồi thì cũng đành chịu. Tần Chiêu Tương vương lại dốc hết binh lực, nhằm triệt để tiêu diệt nước Triệu. Nhưng đúng vào lúc gay cấn nhất. Tín Lăng Quân Ngụy Vô Kỵ đã dẫn 8 vạn binh sĩ nước Ngụy, đánh thẳng vào hậu phương quân Tần. Nước Tần thảm bại phải rút về nước.

Khi quân Tần bị quân Ngụy tiến đánh, thì có một tướng Tần đã đầu hàng. Người này tên là Trịnh An Bình.

Trịnh An Bình chính là người từng cứu mạng Phạm Thư năm xưa. Sau khi Phạm Thư có địa vị, ông đã tiến cử Trịnh An Bình. Thế là Trịnh An Bình từ một kẻ bình thường, nay đã có được địa vị cao.

Nhưng trong trận chiến này, Trịnh An Bình đã đầu hàng quân Triệu.

Ở nước Tần có một quy định, nếu một người phạm tội thì người tiến cử cũng phải nhận hình phạt tương tự. Mà ở nước Tần, người nào đầu hàng quân địch thì sẽ phạm tội tru di, cả nhà đều bị tịch thu tài sản và bị chém đầu.

Trịnh An Bình làm tướng quân là do Phạm Thư tiến cử. Vì Trịnh An Bình đầu hàng, nên xét theo luật pháp nước Tần khi đó, thì Phạm Thư cũng phải bị trị tội tương tự. Tức là sẽ bị tịch thu tài sản và bị chém cả nhà.

Do đó, Phạm Thư ở nhà đã ngồi lên chiếu cỏ, chỉ chờ Tần Chiêu Tương Vương đến chém đầu ông ta. Nhưng Tần Chiêu Tương Vương không xử lý Phạm Thư, ông nói với các đại thần rằng: “Các người sau này không ai được đề cử những người như Trịnh An Bình. Năm đó, việc chỉ định Trịnh An Bình làm tướng là chủ ý của ta, không liên quan đến Ứng Hầu Phạm Thư”.

Thế là Phạm Thư đã được tha cho một mạng.

Năm đó, còn có một người từng giúp đỡ Phạm Thư là Vương Kê. Vương Kê là người đã giúp Phạm Thư đến Tần. Sau khi Phạm Thư có địa vị, Phạm Thư đã tiến cử Vương Kê.

Nhưng không thể ngờ được rằng, Vương Kê đã thông đồng qua lại với các nước chư hầu. Sự việc bị bại lộ, Vương Kê chạy mất.

Nhưng chiếu theo pháp luật nước Tần thì Vương Kê nên bị chém đầu. Mà Vương Kê là do Phạm Thư tiến cử, cho nên Phạm Thư cũng phải chịu tội chém đầu.

Nhưng Tần Chiêu Tương Vương cũng không trừng phạt Phạm Thư. Chỉ có điều là Tần vương không còn sủng ái Phạm Thư như trước.

Có một lần, Tần Chiêu Tương Vương ở trong cung điện đàm luận với Phạm Thư, ông mình thở dài ngao ngán. Phạm Thư hỏi: “Thần nghe nói nếu quốc vương có ưu lo, thì đại thần phạm tử tội, liệu có thể để thần gánh một phần nỗi lo của đại vương không?”.

Tần Chiêu Tương Vương thở dài nói: “Hiện tại, Vũ An Quân Bạch Khởi đã tự sát, Vương Kê làm phản, Trịnh An Bình đầu hàng, bên ngoài đất nước còn có địch, mà trong nước không có được một tướng quân giỏi cầm binh đánh trận, cho nên ta vô cùng lo âu”.

Tần vương nói từng câu từng chữ đều chạm đến tâm can của Phạm Thư… Khi đó để An Quốc Quân Bạch Khởi tự sát là chủ ý của Phạm Thư, Vương Kê và Trịnh An Bình đều do Phạm Thư tiến cử. Phạm Thư toát mồ hôi lạnh, ông không nói được câu nào, sau đó cáo từ rời khỏi hoàng cung.

Lúc này, có một người nước Yên là Thái Trạch đã đến nước Tần. Mục đích của người này rất đơn giản, chính là thay Phạm Thư để làm Thừa tướng nước Tần.

Trong “Sử ký”, Tư Mã Thiên làm một liệt truyện chung cho cả Phạm Thư và Thái Trạch. Thái Trạch là người nước Yên, khi ông đến nước Ngụy, ông đã hỏi thầy tướng số Đường Cử về vận mệnh, Đường Cử cười lớn nói, tuy Thái Trạch có dung mạo xấu xí thô lậu nhưng có đến 43 năm hưởng phú quý, sẽ được làm Tướng quốc ở nước Tần. Thế là Thái Trạch bèn đi đến đô thành nước Tần…

Thái Trạch sau khi đến đô thành của Tần, ông tìm một quá quán trọ tốt nhất. Thái Trạch bảo với người chủ quán trọ: “Ngươi phải phục vụ ta cho tốt, cơm phải trắng ngon, thịt phải ngọt béo, nhất định phải cho ta ăn cơm ngon canh ngọt. Bởi vì rất nhanh thôi, ta sẽ làm Thừa tướng nước Tần”.

Quán trọ lớn này cũng là nơi ở của sứ giả các nước chư hầu, những lời ngông cuồng của Thái Trạch đã lan truyền rất nhanh, rất nhanh đã đến tai Phạm Thư. Phạm Thư phái người mời Thái Trạch đến để hỏi cho ra lẽ. Sau đó, Thái Trạch đã đến bái kiến Phạm Thư.

Phạm Thư thấy mình là một người có tài biện luận. Ông hỏi Thái Trạch: “Thuyết Tam Hoàng Ngũ Đế, ta không gì là không biết, lý luận của Bách gia, gặp ta cũng phải khuất phục. Thái Trạch ngươi rốt cuộc có bản sự gì, mà có thể thuyết phục ta, có thể đoạt chức vị của ta?”.

Khi đó, giữa Thái Trạch và Phạm Thư có một cuộc biện luận. Những lời Thái Trạch nói với Phạm Thư, tổng kết lại chỉ vỏn vẹn bốn chữ: “Công thành thân thoái”.

Thái Trạch đưa ra ví dụ là ba vị đại thần rất nổi tiếng. Người thứ nhất là Thương Ưởng – là người giúp nước Tần thực hiện ‘nước giàu binh mạnh’. Người thứ hai là Ngô Khởi, là người cũng giúp Sở Điệu Vương thực hiện ‘binh mạnh nước giàu’, ở phía bắc giúp Sở vương đánh bại Tam Tấn, phía nam đánh bại nước Ngô và nước Việt. Người thứ ba là Văn Chủng, là người giúp nước Việt nhỏ yếu đánh bại nước Ngô hùng mạnh.

Nhưng cả ba người này đều phải chết, vì sao vậy? Bởi vì họ tuy “công thành” nhưng không biết ‘thân thoái’, nên cuối cùng phải mất mạng.

Thái Trạch nói với Phạm Thư: “Quá khứ ông chỉ là kẻ thất phu, sau này được sự sủng ái của Tần vương, trong mấy chục năm tất cả mối thù ông đều đã báo, tất cả ân tình ông đều đã trả, hiện tại công danh sự nghiệp của ông đã đạt đến đỉnh điểm. Nếu không biết tiến thoái, vậy thì đến lúc cuối đời có thể sẽ rất thảm khốc.

Năm đó Tô Tần và Trí Bá, hai người họ không phải là không đủ trí lực để bảo hộ bản thân, nhưng rốt cuộc họ vẫn chết. Bởi vì khi ấy họ còn tham luyến địa vị quyền lực, không biết ‘thân thoái’. Cũng như tê giác và voi lớn, rừng xanh nơi chúng ở cách xa nơi con người, nhưng tại sao chúng vẫn bị giết? Bởi vì có một số thứ cám dỗ chúng, khiến chúng từ nơi rừng rậm xa xôi mà đến chỗ con người, kết quả chúng bị sát hại.

Cho nên ông phải biết rằng khi nào nên tiến, khi nào nên thoái. ‘Mặt trời đến trưa phải lặn, mặt trăng khi đầy ắt vơi’. Hiện nay đã là lúc để thoái rồi. Nếu ông thoái kịp, rồi tiến cử một người thay thế ông, thế thì người này sẽ rất cảm kích ông, người ấy sẽ dùng quyền lực để bảo vệ ông, như thế phú quý của con cháu ông sẽ đời đời nối tiếp”.

Thế là Phạm Thư bị Thái Trạch thuyết phục. Phạm Thư bèn đi bái kiến Tần vương, ông nói rằng: “Ở phía đông núi Hào có một môn khách rất có tài biện luận, thần cho rằng tài năng của ông ấy còn hơn cả thần. Nếu ông ấy có thể làm Tướng quốc, sự giúp đỡ đối với nước Tần sẽ càng lớn hơn nữa. Cho nên thần tiến cử ông ấy”.

Tần vương đồng ý. Phạm Thư từ giã ấn tướng để về quê dưỡng lão, cuối cùng ra đi trong thanh thản.

Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, hẹn gặp lại bạn trong những tập tiếp theo.

https://www.youtube.com/watch?v=_Tc_9W-WGAc